Dosisklar

Verdunnen en procentoplossingen bij medisch rekenen: de drie stappen en V1 × C1 = V2 × C2

1 % is 1 gram per 100 ml, dus 10 mg per ml. Zo reken je procentoplossingen en verdunningen uit met de verdunningsfactor of V1 × C1 = V2 × C2, met voorbeelden.

Een procentoplossing geeft het aantal gram per 100 ml aan: 1 % = 1 g per 100 ml = 10 mg per ml. Een verdunning reken je uit met de verdunningsfactor (beginconcentratie ÷ eindconcentratie) of met V1 × C1 = V2 × C2. Wil je bijvoorbeeld 400 ml 2 % maken uit een 10 % oplossing, dan is de factor 5: je neemt 400 ÷ 5 = 80 ml van de 10 % oplossing en vult aan met 320 ml water.

Dit zijn de twee onderwerpen waar studenten bij de rekentoets het vaakst vastlopen, omdat er eenheden, procenten en volumes door elkaar lopen. Hieronder stap voor stap.

Procenten en promillen: de stelregels

Het formuleblad voor de toets verpleegkundig rekenen op Wikiwijs zet de regels kort op een rij:

Notatie Betekenis Omgerekend
1 % (vaste stof in vloeistof) 1 g per 100 ml 1000 mg per 100 ml = 10 mg/ml
1 ‰ 1 g per 1000 ml 1 mg/ml
1 % v/v (vloeistof in vloeistof) 1 ml per 100 ml

Cito geeft dezelfde regel met twee voorbeelden: een 5 % oplossing bevat 50 mg per ml, een 0,3 % oplossing 3 mg per ml.

Snelle truc: procent × 10 = mg per ml. Dus 0,9 % NaCl = 9 mg/ml, 10 % glucose = 100 mg/ml, 20 % = 200 mg/ml.

Voorbeeld: hoeveel gram zit erin?

Hoeveel gram glucose zit in 500 ml glucose 5 %? 5 g per 100 ml → 500 ml is 5 × 100 ml → 5 × 5 = 25 g.

Voorbeeld: hoeveel ml heb je nodig?

Er is 150 mg van een stof voorgeschreven. Je hebt een 2 % oplossing. 2 % = 20 mg/ml → 150 ÷ 20 = 7,5 ml.

Verdunnen: methode 1 – de verdunningsfactor

Het formuleblad gebruikt drie stappen met BC (beginconcentratie), EC (eindconcentratie) en EO (eindoplossing):

  1. BC ÷ EC = verdunningsfactor
  2. EO ÷ verdunningsfactor = beginoplossing (ml)
  3. EO − beginoplossing = ml water toevoegen

Opgave: Maak 600 ml van een 3 % oplossing uit een 15 % oplossing.

  1. 15 ÷ 3 = 5
  2. 600 ÷ 5 = 120 ml van de 15 % oplossing
  3. 600 − 120 = 480 ml water

Controle: 120 ml × 15 % = 18 g; 18 g in 600 ml = 3 g per 100 ml = 3 %. ✔

Verdunnen: methode 2 – V1 × C1 = V2 × C2

Cito noemt deze formule als een van de basiselementen van medisch rekenen. V1 en C1 zijn het volume en de concentratie die je gebruikt, V2 en C2 wat je wilt maken.

Opgave: Je wilt 250 ml van een 4 % oplossing maken uit een 20 % oplossing.

V1 × 20 = 250 × 4 V1 = 1000 ÷ 20 = 50 ml van de 20 % oplossing, aangevuld tot 250 ml (dus 200 ml water).

Beide methoden geven hetzelfde antwoord. Kies er één en gebruik die consequent; wisselen onder tijdsdruk geeft fouten.

Methode 3 – de verhoudingstabel

Cito raadt voor veel sommen een verhoudingstabel aan. Bij verdunnen werkt dat zo (zelfde opgave):

Sterke oplossing Gewenste oplossing
Concentratie 20 % 4 %
Verhouding 1 5

De sterke oplossing is 5 keer zo geconcentreerd, dus je hebt 1/5 van het eindvolume nodig: 250 ÷ 5 = 50 ml.

Poeder oplossen

Een variant die vaak terugkomt: een flacon met droge stof die je oplost tot een bepaalde concentratie.

Opgave: Een flacon bevat 1 g. Je wilt een oplossing van 50 mg/ml. 1 g = 1000 mg → 1000 ÷ 50 = 20 ml totaalvolume.

Let op: in een echte situatie volg je altijd de bereidingsvoorschriften van het middel, omdat poeder zelf ook volume kan innemen. In een toets volg je wat de opgave aangeeft.

Veelgemaakte fouten

  1. Procent als mg/ml lezen. 5 % is niet 5 mg/ml maar 50 mg/ml.
  2. Water vergeten af te trekken. De vraag "hoeveel water toevoegen?" vraagt om stap 3, niet stap 2.
  3. Factor omgedraaid. Eindconcentratie ÷ beginconcentratie geeft een getal kleiner dan 1; dan weet je dat het fout gaat.
  4. ‰ en % verwisseld. Promille is tien keer zo verdund als procent.
  5. g en mg door elkaar. Reken alles eerst om naar dezelfde eenheid.

Waarom dit zo zwaar weegt

Bij opleidingen waar medisch rekenen pas met een 9 of hoger is behaald – zoals in het toetsprogramma van Albeda – kan één verdunningsfout al het verschil maken. Ook het hbo-lesboek Reken op mij besteedt er aparte paragrafen aan: procenten en promillen, en het maken van verdunningen en oplossingen.

Wil je weten hoe de rekentoets in zijn geheel in elkaar zit, lees dan het artikel over de rekentoets verpleegkunde. Om verdunningen te automatiseren helpt veel herhaling met wisselende getallen; in Dosisklar zijn "verdunnen en sterkte" en "procenten en promillen" aparte onderwerpen met een uitwerking per stap.

Alle getallen zijn oefengetallen. In de praktijk bereid je medicatie volgens het voorschrift en de protocollen van je instelling.

Dosisklar

Verpleegkundig rekenen voor mbo-v en hbo-v. Alleen om te oefenen – niet voor gebruik bij patiënten.

Download in de App Store

Veelgestelde vragen

Hoeveel mg per ml is een 1 % oplossing?

Een 1 % oplossing bevat 1 gram stof per 100 ml, dus 1000 mg per 100 ml en 10 mg per ml. Een 5 % oplossing bevat 50 mg per ml.

Hoe bereken je hoeveel water je moet toevoegen bij een verdunning?

Bereken eerst hoeveel ml van de sterke oplossing je nodig hebt (eindvolume ÷ verdunningsfactor of met V1 × C1 = V2 × C2). Trek dat af van het eindvolume: het verschil is de hoeveelheid water.

Bronnen

  1. Formuleblad toets verpleegkundig rekenen, deel 2 — Wikiwijs
  2. Tips en tricks voor medisch rekenen — Cito
  3. Reken op mij (Witkamp-van der Veen & Bloks) – inkijkexemplaar — Boom uitgevers
  4. Toetsprogramma Fase 3 Verpleegkunde (crebo 25655) — Albeda

Meer artikelen