Barokke of Duitse blokfluit? Zo herken je het verschil en kies je de juiste grepen
Barok of Duits? Kijk naar gat 4 en 5: is gat 4 kleiner, dan is je fluit barok. Alleen de F, Fis en Gis worden anders gegrepen. Met tabel.
Een barokke blokfluit herken je aan het vierde gaatje van boven: dat is kleiner dan het vijfde. Bij een Duitse blokfluit is het precies omgekeerd. Het verschil merk je alleen bij een paar noten – vooral de lage F, de Fis en de Gis – maar juist die noten zorgen thuis vaak voor verwarring, omdat een kind de "goede" greep uit het boek speelt en er toch een valse toon uitkomt.
Waarom bestaan er twee systemen?
De barokke greep is de oorspronkelijke: zo werden blokfluiten in de zeventiende en achttiende eeuw gebouwd. In de jaren twintig van de vorige eeuw ontwikkelden Duitse makers een variant waarmee de lage F makkelijker te grijpen was, zonder "vorkgreep". Volgens Yamaha was dat bedoeld om beginners te helpen, met als nadeel dat sommige andere noten lastiger zuiver te spelen zijn.
Blokfluitmaker Mollenhauer zegt het nog scherper: de Duitse greep lijkt in het begin eenvoudiger, maar wie in andere toonsoorten gaat spelen, krijgt moeite met de stemming. Moderne lesmethodes kiezen daarom meestal voor barok, en volgens Mollenhauer is dat bij goede uitleg niet moeilijker om te leren.
Zo zie je welk type je in huis hebt
Je hebt geen bonnetje of doos nodig. Pak de fluit, houd hem met het labium (het "venstertje") naar je toe en tel de gaatjes aan de voorkant van boven naar beneden.
| Kenmerk | Barokke (Engelse) blokfluit | Duitse blokfluit |
|---|---|---|
| Gat 4 vergeleken met gat 5 | Gat 4 is kleiner | Gat 4 is groter |
| Lage F (sopraan) | Vorkgreep: gat 5 open, 6 en 7 dicht | Alles dicht tot en met gat 5, 6 en 7 open |
| Vaak op de verpakking | "barok", "baroque", "B" achter het typenummer | "Duits", "German", "deutsche Griffweise" |
| Voorbeeld | Yamaha YRS-24B | Yamaha YRS-23 |
Let op: dubbele gaatjes onderaan (gat 6 en 7 in tweeën) zeggen niets over het systeem. Mollenhauer wijst erop dat zowel barokke als Duitse fluiten die kunnen hebben.
Welke noten worden anders gegrepen?
Hieronder staan de grepen voor een sopraanblokfluit in de geschreven toonhoogte, zoals ze in kinderboeken staan. "D" is de duim op het achtergat, 1–3 zijn de vingers van de linkerhand, 4–7 die van de rechterhand. Een streepje betekent: gat open. "½D" is een half gesloten duimgat.
| Noot | Barok | Duits |
|---|---|---|
| C (laag) | D 123 4567 | gelijk |
| D | D 123 456- | gelijk |
| E | D 123 45-- | gelijk |
| F | D 123 4-67 | D 123 4--- |
| Fis | D 123 -56- | D 123 -567 |
| G | D 123 ---- | gelijk |
| Gis | D 12- 45 + half gat 6 | D 12- 45-- |
| A | D 12- ---- | gelijk |
| Bes | D 1-3 4--- | gelijk |
| B (Nederlands: B, Duits: H) | D 1-- ---- | gelijk |
| C (hoog) | D -2- ---- | gelijk |
| D (hoog) | - -2- ---- | gelijk |
| E (hoog) | ½D 123 45-- | gelijk |
| F (hoog) | ½D 123 4-6- | ½D 123 4--- |
De vergelijking voor F en Fis komt overeen met de Woodwind Fingering Guide, die de Engelse (barokke) en Duitse varianten naast elkaar zet. Voor de Gis lopen de bronnen iets uiteen; sommige Duitse tabellen geven ook een half gat 6. Laat je bij twijfel leiden door de tabel die bij je eigen fluit hoort.
Wat gebeurt er als je de verkeerde greep gebruikt?
Stel: je kind speelt "Ode aan de vreugde" uit een barok lesboek op een Duitse fluit. Het grijpt de F met de vorkgreep D 123 4-67. Op een Duitse fluit is die greep niet voor de F bedoeld, dus de toon klinkt onzuiver en vaak wat dof. Andersom: een kind met een barokke fluit dat de Duitse F (D 123 4---) gebruikt, krijgt een F die te hoog klinkt, richting Fis. Het voelt voor het kind alsof het iets fout doet, terwijl de greep klopt met het verkeerde boek.
Dit is ook de reden dat veel ouders denken dat "de fluit vals is". In de praktijk ligt het bijna altijd aan de combinatie van fluit en grepentabel.
Welke moet je kopen?
De vuistregel van Yamaha is eenvoudig: neem het systeem dat de docent of de school gebruikt. De meeste scholen werken met barok, dus als je het niet weet, is barok de veilige keuze. Speelt je kind alleen voor zijn plezier, dan kan het allebei – dezelfde muziek is op beide fluiten te spelen.
Heb je al een Duitse fluit en gaat je kind naar een klas die barok speelt? Dan hoef je niet meteen een nieuwe te kopen. Leer het kind voor de F en Fis de greep die bij zíjn fluit hoort, en vertel de docent dat het een Duitse fluit is. Pas als je kind verder gaat (hoge noten, andere toonsoorten), loont een barokke fluit. Wat een goede beginnersfluit kost, lees je in Blokfluit kopen voor je kind.
Sopraan en alt: dezelfde vingers, andere noten
Op een altblokfluit gebruik je dezelfde vingerpatronen, maar de laagste noot is F in plaats van C. Alles verschuift dus: de greep die op de sopraan een C geeft, levert op de alt een F op. Dat geldt voor beide systemen. In de app Fluitfox kies je daarom zowel sopraan of alt als barok of Duits; de grepentabel en de liedjes passen zich daaraan aan, en bij een foute noot zie je beide grepen naast elkaar met het gaatje dat anders moet.
Waarom klinkt een sopraan "een octaaf hoger"?
Wie met een stemapparaat meekijkt, schrikt soms: de C die je kind speelt, wordt aangegeven als een C een octaaf hoger. Dat klopt. Sopraanblokfluitmuziek wordt een octaaf lager genoteerd dan hij klinkt, zodat de noten netjes op de notenbalk passen. In grepentabellen staat daarom soms een kleine 8 boven de sleutel. Met de greep heeft dat niets te maken.
Drie tips voor thuis
- Plak een briefje op de fluitzak: "barok" of "Duits". Dat scheelt zoeken als je later een boek of app gebruikt.
- Oefen de F apart. Het is de noot waar de systemen het meest verschillen. Laat je kind de F lang aanhouden en luister of hij stabiel blijft.
- Controleer de onderste gaatjes. Bij de vorkgreep van de barokke F moeten gat 6 en 7 helemaal dicht zijn terwijl gat 5 open is. Kleine handen laten daar vaak een kiertje.
Klinkt de F nog steeds raar, of piept de fluit juist? Dan ligt het waarschijnlijk niet aan het systeem maar aan lucht of vingers; in Waarom piept mijn blokfluit? staan de oorzaken op een rij.
Elke noot groen of rood, en bij een fout meteen de goede greep – voor kinderen die thuis oefenen.
Download in de App StoreVeelgestelde vragen
Kan mijn kind met een Duitse blokfluit meedoen in een klas die barok speelt?
Bij de meeste noten wel, want die worden op beide fluiten hetzelfde gegrepen. Bij de lage F, de Fis en de Gis gaat het mis: dan klinkt er net een andere toon dan bij de klasgenoten. Op de lange duur is een fluit met hetzelfde systeem als de klas verstandiger.
Zeggen de dubbele gaatjes onderaan iets over barok of Duits?
Nee. Volgens blokfluitmaker Mollenhauer kunnen beide systemen dubbele gaten voor C/Cis en D/Dis hebben. Kijk naar de grootte van gat 4 en 5, niet naar de dubbele gaatjes.
Bronnen
- Recorders: Baroque vs. German — Yamaha Music (2017-09-27)
- Frequently asked questions — Mollenhauer Blockflöten
- Recorder basic fingering chart (first octave) — The Woodwind Fingering Guide
- Text fingering chart for recorders — Dolmetsch Online