Schaduw op je balkonpaneel: hoeveel kost de flat aan de overkant?
Een gebouw dat vanaf je balkon 20° boven de horizon uitsteekt, kost een verticaal zuidpaneel ca. 18% per jaar en vrijwel alle winterzon. Met rekenvoorbeelden.
Een gebouw of boom die vanaf de plek van je paneel 20 graden boven de horizon uitsteekt, kost een verticaal zuidpaneel in Nederland ongeveer 18 procent van de jaaropbrengst, en in december en januari bijna alles. Steekt het 40 graden uit, dan is de jaaropbrengst bijna gehalveerd. Wat telt is dus niet hoe hoog de flat aan de overkant is, maar onder welke hoek je hem ziet en in welke richting hij staat.
Het enige getal dat je moet onthouden: de hoek
De zon staat in Nederland op het middaguur nooit hoog in de winter. Met de standaardformules voor de zonnestand (zoals het Solar Position Algorithm van NREL) kom je voor Utrecht op ongeveer:
| Moment | Hoogte middagzon | Zon op (richting) | Daglengte |
|---|---|---|---|
| 21 juni | 61° | noordoost (~50°) | ruim 16,5 uur |
| 21 maart / 23 september | 38° | oost (90°) | 12 uur |
| 21 december | 14,5° | zuidoost (~130°) | ongeveer 7,5 uur |
Alles wat vanaf jouw paneel hoger dan 14,5 graden boven de zuidelijke horizon uitsteekt, neemt in de kortste dagen de directe zon weg. Voor Groningen ligt dat net iets lager (13°), voor Maastricht iets hoger (16°).
Zo reken je de hoek uit
Je hebt twee maten nodig: het hoogteverschil tussen de dakrand van het obstakel en je paneel, en de afstand ertussen.
| Hoogteverschil : afstand | Hoek boven horizon |
|---|---|
| 1 : 6 (bijv. 5 m hoger op 30 m) | ca. 9° |
| 1 : 4 (bijv. 6 m op 24 m) | ca. 14° |
| 1 : 2,7 (bijv. 9 m op 24 m) | ca. 20° |
| 1 : 1,7 (bijv. 12 m op 20 m) | ca. 30° |
| 1 : 1,2 (bijv. 15 m op 18 m) | ca. 40° |
Woon je op de tweede verdieping van een portiekflat en staat er op 25 meter een flat van vier verdiepingen tegenover, dan zit de dakrand ongeveer 7 à 8 meter boven je paneel. Dat is rond de 17 graden: genoeg om de zon van half november tot eind januari volledig weg te nemen.
Wat het kost: PVGIS met een gebouw ervoor
PVGIS van de Europese Commissie kan rekenen met een eigen horizonprofiel. We hebben voor Utrecht een set van 800 Wp verticaal op het zuiden doorgerekend met een denkbeeldige gebouwenrij die van zuidoost tot zuidwest (120° tot 240°) een vaste hoek inneemt.
| Hoek van de gebouwenrij | Jaaropbrengst | Verlies | December | Juni |
|---|---|---|---|---|
| geen obstakel | 589 kWh | – | 27 kWh | 53 kWh |
| 10° | 569 kWh | −3 % | 20 kWh | 53 kWh |
| 15° | 527 kWh | −11 % | 4 kWh | 53 kWh |
| 20° | 482 kWh | −18 % | 2 kWh | 53 kWh |
| 25° | 444 kWh | −25 % | 2 kWh | 53 kWh |
| 30° | 408 kWh | −31 % | 2 kWh | 53 kWh |
| 40° | 338 kWh | −43 % | 2 kWh | 53 kWh |
Het patroon is duidelijk: in juni maakt het niets uit, want de zon komt dan ruim boven elk gebouw uit. Hoe hoger het obstakel, hoe meer maanden aan beide kanten van de winter wegvallen. Bij 40 graden levert het paneel van oktober tot en met februari samen nog maar 21 kWh.
Obstakels opzij zijn minder erg
Niet elke schaduw is even duur. Dezelfde berekening met obstakels op andere plekken:
| Situatie (verticaal zuid, Utrecht) | Jaaropbrengst | Verlies |
|---|---|---|
| Hoog blok (40°) alleen in het oosten (60°–150°) | 495 kWh | −16 % |
| Hoog blok (40°) alleen in het westen (210°–300°) | 501 kWh | −15 % |
| Zijmuren links en rechts (60°), zuiden vrij | 543 kWh | −8 % |
| Boom in het zuidwesten (200°–250°, 30°) | 519 kWh | −12 % |
Zijmuren van een inpandig balkon kosten een zuidpaneel dus minder dan je zou denken, omdat de zon in het oosten en westen vooral 's zomers en vroeg of laat op de dag staat, als een verticaal paneel er toch al schuin op kijkt. Een boom in het zuidwesten kost vooral middag- en namiddaguren in voor- en najaar. Let wel: een loofboom is in de winter kaal en laat dan een deel van het licht door; PVGIS rekent met een vaste horizon en houdt daar geen rekening mee.
Diffuus licht houdt het paneel aan
In geen enkel voorbeeld zakt de opbrengst naar nul. Ook achter een gebouw ziet het paneel nog een deel van de lucht, en op bewolkte dagen komt het meeste licht juist van de hele hemel. Dat is ook waarom een paneel dat plat op de balkonvloer ligt, achter een dichte borstwering, zo weinig doet: dan zie je alleen nog de lucht recht boven je, en dat stuk wordt vaak ook nog afgedekt door het balkon van de bovenburen. Een huurder in Almere zag zijn opbrengst van 2,5 kWh naar minder dan 0,3 kWh per dag zakken toen hij zijn paneel van de reling op de vloer moest leggen.
Het balkon boven je
Een overstekend balkon of een galerij boven je doet iets anders dan een gebouw aan de overkant: het neemt het hoge deel van de lucht weg. Voor een paneel aan de reling is dat meestal geen groot probleem, want het paneel kijkt naar voren. Voor een schuin of plat paneel achter op het balkon wel. Hoe dieper het balkon, hoe groter het effect. Zet een schuine of platte set daarom zo ver mogelijk naar voren.
Zelf meten in plaats van schatten
Met een afstandsmeter, een plattegrond en een rekenmachine kom je een eind. Lastiger zijn onregelmatige obstakels: een toren in de verte, een rij bomen, een schoorsteen van de buren. Balkonzon scant de horizon met de camera en het kompas van je iPhone in één rondje, laat je de rand corrigeren waar de herkenning twijfelt en toont de zonnebaan van zomer, lente en winter in AR boven je balkon, met de uren waarop de zon achter een obstakel verdwijnt.
Twijfel je tussen twee plekken, bijvoorbeeld de voor- en achterkant, meet dan beide. Vaak wint het balkon met het lagere obstakel in het zuiden, ook als het officieel een paar graden minder gunstig ligt. Meer over richtingen staat in het artikel over oost-, west- en noordbalkons, en de basisgetallen zonder schaduw in de opbrengsttabellen.
Draai je iPhone één keer rond en zie zon, schaduw en een kWh-schatting voor jouw balkon.
Download in de App StoreVeelgestelde vragen
Hoe hoog mag een gebouw tegenover mijn balkon zijn?
Het gaat om de hoek, niet om de hoogte alleen. Deel het hoogteverschil tussen de dakrand en je paneel door de afstand; een verhouding van 0,26 komt overeen met 15 graden, de hoogte van de middagzon eind december. Alles daarboven neemt in de winter de directe zon weg.
Levert een paneel in de schaduw nog iets op?
Ja, het diffuse licht van de lucht blijft. Daarom zakt de opbrengst in de PVGIS-voorbeelden niet naar nul, ook niet als de directe zon maandenlang ontbreekt. In december valt er dan nog maar een paar kWh.
Bronnen
- PVGIS 5.3 PVcalc met eigen horizonprofiel (berekeningen Utrecht, 0,8 kWp) — Europese Commissie, JRC (2026-11-20)
- Solar Position Algorithm (SPA) — NREL
- Woningcorporatie GoedeStede verbiedt zonnepanelen aan balkon huurder — Solar Magazine (2025-07-04)