Język migowy w polskim prawie 2026: sądy, wybory, petycje i nowa ustawa
Rządowy projekt o PJM w sądach, PJM w kampanii wyborczej, petycje w formie nagrania i projekt nowej ustawy o języku migowym – stan na listopad 2026.
W 2026 r. w Sejmie leży kilka projektów, które wzmacniają pozycję polskiego języka migowego: rządowy projekt o PJM w sądach (druk 2868), komisyjny projekt o PJM w materiałach wyborczych (druk 2722), projekt pozwalający składać wnioski i petycje w formie nagrania w PJM (druk 2721) oraz rządowy projekt nowelizacji samej ustawy o języku migowym z marca 2025 r. Do tego doszła petycja o wpisanie PJM do Konstytucji. Według stanu z listopada 2026 r. żadna z tych zmian nie obowiązuje – poniżej, co zawierają i na jakim są etapie.
Stan obecny: ustawa z 2011 r.
Podstawą jest wciąż ustawa z 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 20). Daje osobom uprawnionym m.in. prawo do tłumacza PJM, SJM lub SKOGN w kontaktach z organami administracji, przy zgłoszeniu co najmniej 3 dni robocze wcześniej, oraz możliwość dofinansowania szkoleń z języka migowego dla siebie i bliskich.
Przegląd projektów
| Projekt | Data / etap | Co zmienia | Wejście w życie |
|---|---|---|---|
| Druk 2868 – Prawo o ustroju sądów powszechnych | Wniesiony przez Radę Ministrów 22 lipca 2026 r. | Prawo osoby głuchej do występowania przed sądem w znanym jej języku migowym i do bezpłatnego tłumacza | 14 dni od ogłoszenia |
| Druk 2722 – Kodeks wyborczy | Projekt Komisji do Spraw Petycji, skierowany do Sejmu w czerwcu 2026 r. | PJM w materiałach wyborczych i debatach największych komitetów | 90 dni od ogłoszenia |
| Druk 2721 – informacja publiczna i petycje | Projekt Komisji do Spraw Petycji, 2026 r. | Wniosek o informację publiczną i petycja w formie nagrania w PJM lub SJM | 60 dni od ogłoszenia |
| Projekt nowelizacji ustawy o języku migowym | Projekt rządowy z 27 marca 2025 r. | Nowe definicje PJM i SJM, notatkerzy, szerszy krąg podmiotów zobowiązanych | – |
| Petycja o zmianę Konstytucji | Złożona 2 marca 2026 r. do Prezydenta | Dopisanie PJM do art. 27 Konstytucji | – |
PJM w sądzie (druk 2868)
Rządowy projekt z 22 lipca 2026 r. dodaje do art. 5 Prawa o ustroju sądów powszechnych nowy § 2a. Osoba głucha oraz osoba, która trwale lub okresowo ma trudności w komunikowaniu się z powodu niedosłuchu, mają mieć prawo do występowania przed sądem w znanym im języku migowym oraz do bezpłatnej pomocy tłumacza tego języka. W uzasadnieniu rząd zauważa, że osoby te posługują się PJM jako pierwszym językiem. Ustawa miałaby wejść w życie 14 dni po ogłoszeniu.
To ważne, bo do tej pory koszty tłumacza w sprawach cywilnych mogły zniechęcać osoby głuche do dochodzenia praw.
PJM w kampanii wyborczej (druk 2722)
Jak opisało Prawo.pl, projekt nowelizacji Kodeksu wyborczego przygotowany przez Komisję do Spraw Petycji na wniosek Stowarzyszenia Polski Instytut Praw Głuchych przewiduje, że:
- największe komitety (te z prawem do bezpłatnego czasu antenowego) muszą dostarczać audycje z tłumaczeniem na PJM;
- podstawowe informacje o komitecie na jego stronie internetowej mają być dostępne w PJM;
- debata nadana przez media publiczne bez PJM musi zostać powtórzona z tłumaczeniem w ciągu 24 godzin, w czasie największej oglądalności – z wyjątkiem debat tuż przed ciszą wyborczą.
Wnioski i petycje nagrane w PJM (druk 2721)
Projekt komisyjny zmienia ustawę o dostępie do informacji publicznej i ustawę o petycjach. Osoba uprawniona w rozumieniu ustawy o języku migowym mogłaby złożyć wniosek o informację publiczną albo petycję w formie nagrania audiowizualnego w PJM lub SJM. Przy publikacji petycji zamiast skanu zamieszczano by transkrypcję nagrania. Projekt jest odpowiedzią na petycje tego samego stowarzyszenia i powtarza projekt z poprzedniej kadencji Sejmu (druk 1518).
Nowa ustawa o języku migowym (projekt z 2025 r.)
Projekt z 27 marca 2025 r. przygotowany u Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych:
- definiuje PJM jako naturalny, wizualno-przestrzenny język komunikowania się osób głuchych, a SJM jako środek, w którym znaki PJM wspierają wypowiedź foniczną;
- rozszerza krąg podmiotów zobowiązanych do obsługi w języku migowym do podmiotów z ustawy o zapewnianiu dostępności z 2019 r.;
- wprowadza pojęcie notatkera – osoby zapisującej wypowiedzi w czasie rzeczywistym;
- szczegółowo wylicza sposoby komunikacji osób głuchoniewidomych, w tym alfabet palcowy odbierany dotykiem, alfabet Lorma i kreślenie liter na dłoni.
Według dostępnych informacji projekt nie został dotąd uchwalony. Więcej o samych definicjach – w tekście o różnicach między PJM, SJM i daktylografią.
PJM w Konstytucji?
2 marca 2026 r. Stowarzyszenie Polski Instytut Praw Głuchych złożyło do Prezydenta petycję o dopisanie do art. 27 Konstytucji przepisu o polskim języku migowym (Dziennik Warto Wiedzieć). Wcześniej, 16 lutego 2026 r., posłanka Iwona Maria Kozłowska zapytała w interpelacji nr 15367 ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, na jakim etapie są prace nad oficjalnym uznaniem PJM. Zmiana Konstytucji wymaga jednak kwalifikowanej większości i pełnej procedury – to perspektywa wieloletnia.
Co to oznacza w praktyce
Dla osób głuchych najważniejsze w krótkim terminie są projekty sądowy i wyborczy: dotyczą konkretnych sytuacji, w których dziś brak tłumacza oznacza wykluczenie. Dla osób słyszących, które uczą się PJM, kierunek zmian jest jasny: PJM jest coraz wyraźniej traktowany jako język, a nie technika pomocnicza. Kurs warto wybierać z lektorem Głuchym, a kosztami podzielić się z PFRON – jak to zrobić, piszemy w tekście o dofinansowaniu kursu PJM.
Podsumowanie
- Obowiązuje ustawa z 2011 r.; nowelizacja z 2025 r. nie została uchwalona.
- Druk 2868: prawo do PJM i bezpłatnego tłumacza w sądzie (projekt rządowy, lipiec 2026).
- Druk 2722: PJM w materiałach i debatach wyborczych.
- Druk 2721: wnioski i petycje w formie nagrania w PJM lub SJM.
- Petycja o PJM w Konstytucji złożona w marcu 2026 r.
36 znaków z polskimi literami i dwuznakami, czytanie literowania i wyścig z imionami i miastami.
Pobierz z App StoreNajczęstsze pytania
Czy osoba głucha ma prawo do tłumacza PJM w sądzie?
Rządowy projekt z 22 lipca 2026 r. (druk nr 2868) przewiduje wprost prawo osoby głuchej do występowania przed sądem w znanym jej języku migowym i do bezpłatnej pomocy tłumacza. To projekt – obowiązuje dopiero po uchwaleniu i ogłoszeniu.
Czy PJM jest językiem urzędowym w Polsce?
Nie. Językiem urzędowym według art. 27 Konstytucji jest język polski. W 2026 r. złożono petycję o dopisanie PJM do Konstytucji, a w Sejmie padło pytanie o oficjalne uznanie PJM, ale żadna zmiana nie została uchwalona.
Źródła
- Druk nr 2868 – rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych — Sejm RP (2026-07-22)
- Druk nr 2721 – projekt ustawy o zmianie ustawy o dostępie do informacji publicznej i ustawy o petycjach — Sejm RP (2026)
- Debaty wyborcze będą także w polskim języku migowym — Prawo.pl (2026-06-22)
- Projekt z dnia 27 marca 2025 r. o zmianie ustawy o języku migowym — Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych (2025-03-27)
- Polski Język Migowy językiem urzędowym? — Dziennik Warto Wiedzieć (2026-06-11)
- Interpelacja nr 15367 — Sejm RP (2026-02-16)