Dactyla

Język migowy w polskim prawie 2026: sądy, wybory, petycje i nowa ustawa

Rządowy projekt o PJM w sądach, PJM w kampanii wyborczej, petycje w formie nagrania i projekt nowej ustawy o języku migowym – stan na listopad 2026.

W 2026 r. w Sejmie leży kilka projektów, które wzmacniają pozycję polskiego języka migowego: rządowy projekt o PJM w sądach (druk 2868), komisyjny projekt o PJM w materiałach wyborczych (druk 2722), projekt pozwalający składać wnioski i petycje w formie nagrania w PJM (druk 2721) oraz rządowy projekt nowelizacji samej ustawy o języku migowym z marca 2025 r. Do tego doszła petycja o wpisanie PJM do Konstytucji. Według stanu z listopada 2026 r. żadna z tych zmian nie obowiązuje – poniżej, co zawierają i na jakim są etapie.

Stan obecny: ustawa z 2011 r.

Podstawą jest wciąż ustawa z 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 20). Daje osobom uprawnionym m.in. prawo do tłumacza PJM, SJM lub SKOGN w kontaktach z organami administracji, przy zgłoszeniu co najmniej 3 dni robocze wcześniej, oraz możliwość dofinansowania szkoleń z języka migowego dla siebie i bliskich.

Przegląd projektów

Projekt Data / etap Co zmienia Wejście w życie
Druk 2868 – Prawo o ustroju sądów powszechnych Wniesiony przez Radę Ministrów 22 lipca 2026 r. Prawo osoby głuchej do występowania przed sądem w znanym jej języku migowym i do bezpłatnego tłumacza 14 dni od ogłoszenia
Druk 2722 – Kodeks wyborczy Projekt Komisji do Spraw Petycji, skierowany do Sejmu w czerwcu 2026 r. PJM w materiałach wyborczych i debatach największych komitetów 90 dni od ogłoszenia
Druk 2721 – informacja publiczna i petycje Projekt Komisji do Spraw Petycji, 2026 r. Wniosek o informację publiczną i petycja w formie nagrania w PJM lub SJM 60 dni od ogłoszenia
Projekt nowelizacji ustawy o języku migowym Projekt rządowy z 27 marca 2025 r. Nowe definicje PJM i SJM, notatkerzy, szerszy krąg podmiotów zobowiązanych –
Petycja o zmianę Konstytucji Złożona 2 marca 2026 r. do Prezydenta Dopisanie PJM do art. 27 Konstytucji –

PJM w sądzie (druk 2868)

Rządowy projekt z 22 lipca 2026 r. dodaje do art. 5 Prawa o ustroju sądów powszechnych nowy § 2a. Osoba głucha oraz osoba, która trwale lub okresowo ma trudności w komunikowaniu się z powodu niedosłuchu, mają mieć prawo do występowania przed sądem w znanym im języku migowym oraz do bezpłatnej pomocy tłumacza tego języka. W uzasadnieniu rząd zauważa, że osoby te posługują się PJM jako pierwszym językiem. Ustawa miałaby wejść w życie 14 dni po ogłoszeniu.

To ważne, bo do tej pory koszty tłumacza w sprawach cywilnych mogły zniechęcać osoby głuche do dochodzenia praw.

PJM w kampanii wyborczej (druk 2722)

Jak opisało Prawo.pl, projekt nowelizacji Kodeksu wyborczego przygotowany przez Komisję do Spraw Petycji na wniosek Stowarzyszenia Polski Instytut Praw Głuchych przewiduje, że:

  • największe komitety (te z prawem do bezpłatnego czasu antenowego) muszą dostarczać audycje z tłumaczeniem na PJM;
  • podstawowe informacje o komitecie na jego stronie internetowej mają być dostępne w PJM;
  • debata nadana przez media publiczne bez PJM musi zostać powtórzona z tłumaczeniem w ciągu 24 godzin, w czasie największej oglądalności – z wyjątkiem debat tuż przed ciszą wyborczą.

Wnioski i petycje nagrane w PJM (druk 2721)

Projekt komisyjny zmienia ustawę o dostępie do informacji publicznej i ustawę o petycjach. Osoba uprawniona w rozumieniu ustawy o języku migowym mogłaby złożyć wniosek o informację publiczną albo petycję w formie nagrania audiowizualnego w PJM lub SJM. Przy publikacji petycji zamiast skanu zamieszczano by transkrypcję nagrania. Projekt jest odpowiedzią na petycje tego samego stowarzyszenia i powtarza projekt z poprzedniej kadencji Sejmu (druk 1518).

Nowa ustawa o języku migowym (projekt z 2025 r.)

Projekt z 27 marca 2025 r. przygotowany u Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych:

  • definiuje PJM jako naturalny, wizualno-przestrzenny język komunikowania się osób głuchych, a SJM jako środek, w którym znaki PJM wspierają wypowiedź foniczną;
  • rozszerza krąg podmiotów zobowiązanych do obsługi w języku migowym do podmiotów z ustawy o zapewnianiu dostępności z 2019 r.;
  • wprowadza pojęcie notatkera – osoby zapisującej wypowiedzi w czasie rzeczywistym;
  • szczegółowo wylicza sposoby komunikacji osób głuchoniewidomych, w tym alfabet palcowy odbierany dotykiem, alfabet Lorma i kreślenie liter na dłoni.

Według dostępnych informacji projekt nie został dotąd uchwalony. Więcej o samych definicjach – w tekście o różnicach między PJM, SJM i daktylografią.

PJM w Konstytucji?

2 marca 2026 r. Stowarzyszenie Polski Instytut Praw Głuchych złożyło do Prezydenta petycję o dopisanie do art. 27 Konstytucji przepisu o polskim języku migowym (Dziennik Warto Wiedzieć). Wcześniej, 16 lutego 2026 r., posłanka Iwona Maria Kozłowska zapytała w interpelacji nr 15367 ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, na jakim etapie są prace nad oficjalnym uznaniem PJM. Zmiana Konstytucji wymaga jednak kwalifikowanej większości i pełnej procedury – to perspektywa wieloletnia.

Co to oznacza w praktyce

Dla osób głuchych najważniejsze w krótkim terminie są projekty sądowy i wyborczy: dotyczą konkretnych sytuacji, w których dziś brak tłumacza oznacza wykluczenie. Dla osób słyszących, które uczą się PJM, kierunek zmian jest jasny: PJM jest coraz wyraźniej traktowany jako język, a nie technika pomocnicza. Kurs warto wybierać z lektorem Głuchym, a kosztami podzielić się z PFRON – jak to zrobić, piszemy w tekście o dofinansowaniu kursu PJM.

Podsumowanie

  • Obowiązuje ustawa z 2011 r.; nowelizacja z 2025 r. nie została uchwalona.
  • Druk 2868: prawo do PJM i bezpłatnego tłumacza w sądzie (projekt rządowy, lipiec 2026).
  • Druk 2722: PJM w materiałach i debatach wyborczych.
  • Druk 2721: wnioski i petycje w formie nagrania w PJM lub SJM.
  • Petycja o PJM w Konstytucji złożona w marcu 2026 r.
Dactyla

36 znaków z polskimi literami i dwuznakami, czytanie literowania i wyścig z imionami i miastami.

Pobierz z App Store

Najczęstsze pytania

Czy osoba głucha ma prawo do tłumacza PJM w sądzie?

Rządowy projekt z 22 lipca 2026 r. (druk nr 2868) przewiduje wprost prawo osoby głuchej do występowania przed sądem w znanym jej języku migowym i do bezpłatnej pomocy tłumacza. To projekt – obowiązuje dopiero po uchwaleniu i ogłoszeniu.

Czy PJM jest językiem urzędowym w Polsce?

Nie. Językiem urzędowym według art. 27 Konstytucji jest język polski. W 2026 r. złożono petycję o dopisanie PJM do Konstytucji, a w Sejmie padło pytanie o oficjalne uznanie PJM, ale żadna zmiana nie została uchwalona.

Źródła

  1. Druk nr 2868 – rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych — Sejm RP (2026-07-22)
  2. Druk nr 2721 – projekt ustawy o zmianie ustawy o dostępie do informacji publicznej i ustawy o petycjach — Sejm RP (2026)
  3. Debaty wyborcze będą także w polskim języku migowym — Prawo.pl (2026-06-22)
  4. Projekt z dnia 27 marca 2025 r. o zmianie ustawy o języku migowym — Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych (2025-03-27)
  5. Polski Język Migowy językiem urzędowym? — Dziennik Warto Wiedzieć (2026-06-11)
  6. Interpelacja nr 15367 — Sejm RP (2026-02-16)

Więcej artykułów