PISA 2025: leesvaardigheid weer gedaald – wat betekent dat voor ouders van jonge kinderen?
Volgens PISA 2025 leest 39% van de Nederlandse 15-jarigen onder niveau 2. Wat zeggen de cijfers, en wat kun je als ouder van een jong kind nu al doen?
In PISA 2025 scoort 39 procent van de Nederlandse 15-jarigen onder vaardigheidsniveau 2 voor leesvaardigheid, tegen ongeveer een derde in 2022. Dat meldde de Universiteit Twente op 8 september 2026, de dag van de internationale publicatie. Voor ouders van baby's, peuters en kleuters is dat geen reden tot paniek, maar wel een reden om het voorlezen thuis serieus te nemen: wat in de eerste jaren gebeurt, telt mee.
De belangrijkste cijfers
| Uitkomst PISA 2025 (Nederland) | Waarde |
|---|---|
| 15-jarigen onder niveau 2 (lezen) | 39% (2022: ongeveer een derde) |
| Toppresteerders lezen (niveau 5 of hoger) | 4% |
| Landen die beter lezen dan Nederland | 34 van de 91 |
| Vergelijking met EU14-gemiddelde | Nederland scoort lager |
| Wiskunde en natuurwetenschappen | Gelijk gebleven t.o.v. 2022 |
Bron: Universiteit Twente, 8 september 2026.
Niveau 2 geldt in PISA als het minimum dat je nodig hebt om goed mee te kunnen doen in de samenleving: een tekst kunnen begrijpen, de hoofdzaak eruit halen, informatie verbinden. Wie daaronder zit, loopt volgens de NOS het risico de middelbare school laaggeletterd te verlaten.
Waarom daalt het lezen?
Er is geen enkele oorzaak. Barbara Wormgoor van Stichting Lezen noemde het bij de NOS "een veelkoppig monster". In de berichtgeving kwamen onder meer deze factoren langs:
- jongeren lezen minder vaak en korter, met een dip tussen ongeveer 12 en 25 jaar;
- lezen concurreert met gamen, streamen, sociale media en sport;
- AI-hulpmiddelen worden gebruikt om teksten samen te vatten in plaats van ze te lezen;
- de verschillen tussen kinderen groeien, onder meer door verschillen in thuisomgeving: in sommige gezinnen zijn er veel minder boeken en leeservaringen;
- het leesonderwijs verschilt per school.
Stichting Lezen waarschuwde in hetzelfde stuk voor het ontstaan van een "geletterde elite". Dat raakt precies de thuisomgeving: kinderen die thuis veel met boeken in aanraking komen, hebben een voorsprong die later moeilijk in te halen is.
Wat heeft voorlezen aan een kleuter met PISA te maken?
PISA meet 15-jarigen, maar leesvaardigheid groeit jarenlang. Twee bevindingen uit onderzoek van Stichting Lezen laten zien waar de basis ligt:
1. Voorleeservaring hangt sterk samen met woordenschat. Een meta-analyse van Suzanne Mol (2022), gebaseerd op studies uit 2009–2022, vond dat jonge kinderen die thuis meer worden voorgelezen meer woorden, letters en klanken kennen. De verbanden waren sterk voor de woordenschat die kinderen begrijpen. Bij oudere kinderen hangt eigen leeservaring sterk samen met woordenschat, woordherkenning en leesbegrip: precies het soort vaardigheden dat PISA toetst.
2. Een positieve leesopvoeding vergroot de kans op een lezend kind. Volgens de brochure Kwestie van Lezen 8 is de kans dat kinderen uitgroeien tot lezers vijf keer groter bij ouders die een positieve leesopvoeding bieden: zelf lezen waar het kind bij is, voorlezen, interesse tonen, over boeken praten en boeken in huis hebben. Hoe eerder ouders daarmee beginnen, hoe beter.
Een kanttekening: dit zijn grotendeels verbanden, geen strikte oorzaak-gevolgrelaties. Gezinnen die veel voorlezen verschillen ook op andere punten. Maar het beeld is al decennia consistent, en voorlezen is goedkoop, prettig en zonder risico.
Wat je als ouder van een jong kind concreet kunt doen
Je hoeft geen leesprogramma op te zetten. Een paar gewoonten maken het verschil:
- Begin vroeg. Ook baby's hebben baat bij boekjes en stemmen. Via BoekStart krijg je bij de bibliotheek gratis een koffertje met babyboekjes; zie voorlezen vanaf welke leeftijd.
- Maak het dagelijks. Liever elke dag een kwartier dan af en toe een uur.
- Praat over het verhaal. Interactief voorlezen, met vragen en voorspellingen, werkt beter voor taal dan alleen voorlezen. Tips staan in interactief voorlezen.
- Stop niet als je kind zelf leert lezen. Volgens Stichting Lezen stopt een vijfde van de ouders met voorlezen zodra hun kind zelf leert lezen. Juist dan helpt voorlezen bij moeilijkere woorden en langere verhalen.
- Lees zelf, waar je kind bij is. Kinderen kopiëren wat ze zien.
- Betrek beide ouders. Vaders lezen gemiddeld minder voor dan moeders; volgens Stichting Lezen hebben kinderen het meeste profijt als beide ouders voorlezen.
En schermen dan?
Het ligt voor de hand om schermen de schuld te geven, en concurrentie om aandacht speelt zeker mee. Toch is "geen schermen" alleen geen leesplan. Waar het om gaat, is dat er dagelijks tijd overblijft voor verhalen, gesprekken en boeken. Een telefoon die alleen geluid maakt terwijl jij voorleest, is iets anders dan een kind dat zelf filmpjes kijkt. Wie bijvoorbeeld Fabelton gebruikt, leest zelf voor uit de app terwijl de telefoon geluiden toevoegt; het scherm is voor jou, niet voor je kind.
Wat je beter niet kunt doen
- Van voorlezen een les maken. Overhoren en verplichten werkt averechts; Stichting Lezen geeft professionals zelf de tip ouders te verleiden in plaats van te verplichten. Dat geldt thuis net zo.
- Wachten tot school het oppakt. Leren lezen is de taak van de school, maar leesplezier en woordenschat ontstaan voor een groot deel thuis.
- Alleen in het Nederlands willen voorlezen als dat niet je sterkste taal is. Het advies aan meertalige gezinnen is juist: lees voor in de taal die je het best beheerst. Zie voorlezen in je eigen taal.
Samengevat
- PISA 2025: 39% van de 15-jarigen leest onder niveau 2, meer dan in 2022.
- De oorzaken zijn divers; verschillen tussen gezinnen spelen een rol.
- Onderzoek koppelt voorlezen in de vroege jaren aan een grotere woordenschat, de basis voor later leesbegrip.
- Dagelijks voorlezen, praten over boeken en blijven voorlezen als je kind zelf leest zijn de eenvoudigste dingen die je thuis kunt doen.
Een voorleesapp voor ouders: je telefoon volgt je stem en speelt het bos, de deur en de wolf op het goede moment.
Download in de App StoreVeelgestelde vragen
Hoeveel Nederlandse 15-jarigen lezen onvoldoende volgens PISA 2025?
39 procent scoort voor leesvaardigheid onder vaardigheidsniveau 2. In 2022 was dat ongeveer een derde.
Wanneer zijn de PISA 2025-resultaten gepubliceerd?
Op dinsdag 8 september 2026, tegelijk met de internationale publicatie door de OESO.
Bronnen
- De nieuwe PISA-cijfers: leerlingprestaties in exacte vakken gelijk gebleven, leesvaardigheid verder gedaald — Universiteit Twente (2026-09-08)
- Waarom de leesvaardigheid van jongeren al jaren daalt: 'Veelkoppig monster' — NOS (2026-09-08)
- Kwestie van Lezen 8: Ouders betrekken bij (voor)lezen — Stichting Lezen (2024)
- Het belang van voorlezen en zelf lezen voor kinderen en adolescenten (meta-analyse) — Stichting Lezen / S.E. Mol (2022)