Ryby chronione i gatunki obce: co wypuścić od razu, a co trzeba uśmiercić
Ryby chronione wypuszczasz od razu. Osiem obcych gatunków ryb (m.in. babka bycza, trawianka) i cztery obce raki trzeba uśmiercić. Lista i wyjaśnienie.
Rybę z gatunku objętego ochroną gatunkową wypuszczasz od razu, nawet jeśli wygląda na niepozorną drobnicę – nie ma dla niej wymiaru ani sezonu, w którym wolno ją zatrzymać. Odwrotnie jest z ośmioma obcymi gatunkami ryb i czterema obcymi rakami wymienionymi w § 8 rozporządzenia z 2023 r.: tych nie wolno wpuścić z powrotem do żadnej wody, trzeba je niezwłocznie uśmiercić. Oba tematy regularnie pojawiają się na egzaminie na kartę wędkarską i właśnie na nich zdający najczęściej się mylą.
Skąd się biorą te zasady
Wędkarz ma do czynienia z dwoma porządkami prawnymi naraz.
- Prawo rybackie – ustawa o rybactwie śródlądowym i rozporządzenie MRiRW z 12 lipca 2023 r.. Tu są wymiary i okresy ochronne oraz obowiązek uśmiercania gatunków obcych.
- Prawo ochrony przyrody – ustawa o ochronie przyrody i rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. Tu są listy gatunków pod ochroną ścisłą i częściową.
Rozporządzenie wędkarskie samo wskazuje pierwszeństwo: wymiary (§ 6) i okresy ochronne (§ 7) ustanawia się „z zastrzeżeniem” przepisów o ochronie gatunkowej. Jeśli więc gatunek jest chroniony, wymiar z tabeli niczego nie zmienia.
Ryby i minogi pod ochroną ścisłą
Załącznik nr 1 do rozporządzenia o ochronie gatunkowej wymienia wśród ryb i minogów pięć pozycji:
| Gatunek | Uwagi |
|---|---|
| jesiotr ostronosy | wymaga ochrony czynnej; w rozporządzeniu wędkarskim ma okres ochronny przez cały rok |
| koza złotawa | mała ryba denna, łatwo pomylić z innymi kozami |
| strzebla błotna | wymaga ochrony czynnej; ryba drobnych zbiorników |
| głowacica – osobniki z dorzecza Dunaju | tylko populacja dunajska; poza nią obowiązują wymiar 70 cm i okres 1.03–31.05 |
| minóg morski | wymaga ochrony czynnej |
Ciekawostka egzaminacyjna: głowacica pojawia się jednocześnie w tabeli wymiarów rozporządzenia wędkarskiego i na liście ochrony ścisłej. Nie ma tu sprzeczności – ochrona ścisła obejmuje wyłącznie osobniki z dorzecza Dunaju, a reszta podlega zwykłym zasadom wędkarskim.
Ochrona częściowa: 24 gatunki ryb i 3 minogi
Załącznik nr 2 obejmuje ochroną częściową dłuższą listę. Część to ryby morskie, które wędkarz śródlądowy raczej nie spotka, ale kilka siedzi w każdej rzece:
| Typowe środowisko (orientacyjnie) | Gatunki pod ochroną częściową |
|---|---|
| Rzeki i strumienie | śliz pospolity, piekielnica, brzanka, głowacz białopłetwy, głowacz pręgopłetwy, kiełb białopłetwy, kiełb Kesslera, minóg strumieniowy, minóg ukraiński |
| Wody stojące i starorzecza | różanka, piskorz, koza pospolita, koza dunajska |
| Wędrowne / ujścia rzek | aloza, parposz, minóg rzeczny, ciosa (poza populacją Zalewu Wiślanego) |
| Wody morskie i przybrzeżne | babka czarna, babka czarnoplamka, babka piaskowa, babka mała, pocierniec, taśmiak długi, wężynka, iglicznia, kur rogacz, dennik |
Uwaga na dwie pułapki. Po pierwsze, kiełb Kesslera i kiełb białopłetwy są chronione, a zwykły kiełb – nie; z brzegu trudno je odróżnić, więc rozsądnie jest wypuszczać każdego kiełba, co do którego masz wątpliwości. Po drugie, babki morskie (czarna, piaskowa, mała) są chronione, a babki obce (bycza, szczupła, łysa, rurkonosa) trzeba uśmiercić. Nazwa „babka” niczego nie przesądza.
Wobec dziko żyjących zwierząt z obu załączników rozporządzenie wprowadza m.in. zakaz umyślnego zabijania, okaleczania, chwytania, przetrzymywania i przemieszczania. Przypadkowe złowienie na wędkę zdarza się każdemu; liczy się to, co zrobisz potem – czyli szybkie, delikatne wypuszczenie.
Raki rodzime: szczególny przypadek
Rak szlachetny i rak błotny figurują w załączniku nr 2 (ochrona częściowa), a jednocześnie rozporządzenie wędkarskie ustala dla nich wymiary (rak szlachetny: samica 12 cm, samiec 10 cm; rak błotny 10 cm) i długie okresy ochronne – dla samic aż do 31 lipca. Zezwolenia okręgów i innych uprawnionych często idą dalej. Praktyczna zasada: zanim zatrzymasz jakiegokolwiek raka rodzimego, sprawdź warunki swojego zezwolenia, a w razie wątpliwości wypuść go.
Gatunki obce, które trzeba uśmiercić
§ 8 rozporządzenia z 2023 r. mówi wprost: złowione okazy gatunków nierodzimych należy niezwłocznie uśmiercić i nie wolno ich wpuszczać ani do łowiska, z którego pochodzą, ani do innych wód. Wymienia w szczególności:
| Ryby obce | Raki obce |
|---|---|
| babka bycza | rak luizjański |
| babka łysa | rak marmurkowy |
| babka rurkonosa | rak pręgowaty |
| babka szczupła | rak sygnałowy |
| czebaczek amurski | |
| sumik czarny | |
| sumik karłowaty | |
| trawianka |
Słowa „w szczególności” są ważne: lista jest przykładowa, a obowiązek dotyczy gatunków nierodzimych w ogóle. Na egzaminie pytanie zwykle brzmi jednak o te konkretne gatunki – warto znać je na pamięć.
Dlaczego tak surowo? Gatunki nierodzime wypierają rodzime ryby i raki, a każdy wypuszczony lub przeniesiony okaz pomaga im zająć kolejne łowisko. Z tego samego powodu ustawa o rybactwie pozwala wpuszczać ryby przynętowe wyłącznie do wody, z której je pozyskano.
Co grozi za błąd
- Zabranie ryby chronionej. Ustawa o ochronie przyrody w art. 131 pkt 14 przewiduje karę aresztu albo grzywny za naruszenie zakazów dotyczących gatunków chronionych bez zezwolenia. Gdy ktoś wchodzi w posiadanie chronionych zwierząt w liczbie większej niż nieznaczna i wpływa to na stan ochrony gatunku, art. 127a przewiduje już przestępstwo.
- Wypuszczenie gatunku obcego. To naruszenie przepisów o warunkach amatorskiego połowu ryb, czyli rozporządzenia wydanego na podstawie ustawy o rybactwie śródlądowym. Sprawdź też regulamin swojego zezwolenia – uprawniony może dodać własne zasady postępowania z gatunkami obcymi.
Szerzej o mandatach i kontrolach piszemy w artykule Co grozi za wędkowanie bez karty lub zezwolenia.
Jak postępować nad wodą: krótka instrukcja
- Nie wiesz, co to za ryba? Traktuj ją jak chronioną: odhaczaj w wodzie lub mokrymi rękami i wypuść.
- Rozpoznajesz gatunek obcy? Uśmierć go szybko i humanitarnie, nie wrzucaj do wody ani do siatki z żywymi rybami, nie przenoś na inne łowisko.
- Rak? Rodzimy (szlachetny, błotny) – sprawdź zezwolenie i wymiar; obcy (pręgowaty, sygnałowy, marmurkowy, luizjański) – uśmierć.
- Przynęta. Żywe rybki na przynętę pozyskuj tylko z wody, na której łowisz, i nigdy nie wypuszczaj resztek do innej.
Do rozpoznawania gatunków przydaje się porządny atlas i ćwiczenie na zdjęciach. W Karta Wędkarska Test są pytania z własnymi rysunkami do rozpoznawania gatunków, a przy każdej odpowiedzi stoi paragraf, z którego wynika. Jeśli chcesz uporządkować też wymiary i okresy ochronne, zajrzyj do tabeli wymiarów ochronnych ryb.
Pytania z wyjaśnieniami, egzamin próbny i wymiary ochronne ryb – po polsku i bez internetu.
Pobierz z App StoreNajczęstsze pytania
Co zrobić, gdy złowię babkę byczą?
Uśmiercić ją od razu. § 8 rozporządzenia z 12 lipca 2023 r. zakazuje wpuszczania złowionych babek byczych – i innych wymienionych tam gatunków obcych – zarówno do łowiska, w którym je złowiono, jak i do innych wód.
Czy można złowić minoga na wędkę?
Nie wolno go zatrzymać. Minóg morski jest pod ochroną ścisłą, a minogi rzeczny, strumieniowy i ukraiński pod ochroną częściową. Przypadkowo złowionego minoga trzeba niezwłocznie wypuścić.
Czy rak pręgowaty to rak szlachetny?
Nie. Rak pręgowaty to gatunek obcy, który trzeba uśmiercić. Rak szlachetny i błotny to gatunki rodzime – mają wymiar i okres ochronny w rozporządzeniu wędkarskim i są wymienione w załączniku o ochronie częściowej.
Źródła
- Rozporządzenie MRiRW z 12 lipca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1373) — Kancelaria Sejmu (ELI)
- Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt – tekst jednolity (Dz.U. 2022 poz. 2380) — Kancelaria Sejmu (ELI)
- Ustawa o ochronie przyrody – tekst jednolity (Dz.U. 2023 poz. 1336) — Kancelaria Sejmu (ELI)
- Ustawa o rybactwie śródlądowym (t.j. Dz.U. 2022 poz. 883) — Kancelaria Sejmu (ELI)