Kibitz – schaakpartij scannen

Notatieformulier invullen in de KNSB-competitie 2026/27: regels, letters en telefoon

Beide zetten noteren, met K, D, T, L en P, tot de laatste zet: zo vul je het notatieformulier correct in en dit zegt het KNSB-reglement over je telefoon.

Je vult het notatieformulier correct in door elke zet van beide spelers, zet voor zet en leesbaar, in algebraïsche notatie op te schrijven – pas nadat de zet is gedaan. Nederlandse letters (K, D, T, L, P) zijn toegestaan. In de KNSB-competitie geldt die plicht tot de laatste zet, omdat je vanaf zet 1 dertig seconden per zet krijgt. En je telefoon? Die mag mee de zaal in, maar alleen uitgeschakeld en weggelegd vóór de eerste zet.

Hieronder staat alles wat je als teamspeler moet weten, van de kop van het formulier tot de PGN die je teamleider in de Meesterklasse moet aanleveren.

De basisregels van de FIDE

De KNSB speelt volgens de schaakregels van de FIDE, die sinds 1 januari 2023 gelden. Artikel 8 gaat over het noteren. Kort samengevat:

  • Je noteert je eigen zetten én die van je tegenstander (8.1.1).
  • Vooruit noteren is verboden, behalve bij een remiseclaim (8.1.2).
  • Je mag eerst op een zet van je tegenstander antwoorden en hem daarna noteren, maar vóór je volgende zet moet de vorige op papier staan (8.1.3).
  • Op het formulier staan alleen zetten, kloktijden, remiseaanbiedingen en gegevens over claims (8.1.4).
  • Een remiseaanbod noteren beide spelers als (=) (8.1.5).
  • Het formulier is eigendom van de organisator (8.3).
  • Na afloop tekenen beide spelers beide formulieren (8.7).

Nederlandse notatie in één tabel

Stuk Op het formulier In PGN
Koning K K
Dame D Q
Toren T R
Loper L B
Paard P N
Pion geen letter geen letter

Rokade schrijf je als 0-0 of 0-0-0, slaan mag met een x (verplicht is het niet), schaak met + en mat met #. Bij promotie zet je het nieuwe stuk achter de zet, zoals a8D. Volgens Wikipedia komen in Nederland ook het teken † voor schaak en de dubbele punt voor slaan voor; op een toernooiformulier houd je het liefst bij de varianten die iedere arbiter kent.

Een klassieke valkuil voor Nederlandse spelers: de P van paard bestaat in de Engelse notatie niet als stuk, daar staat P hoogstens voor pion. Wie later zelf een PGN-bestand typt, moet dus overal N schrijven. Meer daarover in het artikel partij overtikken naar PGN.

Wat zegt het KNSB-competitiereglement?

Voor de landelijke competitie gelden aanvullende regels. Wij baseren ons op de tekst van het competitiereglement die in juni 2026 aan de Ledenraad is voorgelegd; controleer bij twijfel altijd de definitieve versie op de site van de bond.

Onderwerp Regel
Speeltempo (art. 23.1) 40 zetten in 90 minuten, daarna 30 minuten extra, vanaf de eerste zet 30 seconden per zet
Telefoon op het lichaam (art. 20.5a) Verboden, ook bij een wandeling door de zaal of toiletbezoek; straf: verlies van de partij
Telefoon in de zaal (art. 20.5b) Toegestaan als hij vóór de eerste zet is uitgeschakeld en weggelegd: in tas of jas naast de tafel, bij een niet-spelende teamleider, op een centrale plek of op de speeltafel
Telefoon aan op toegestane plek (art. 20.5c) Eerste keer: bedenktijd gehalveerd, maximaal 10 minuten aftrek; tweede keer: verlies
Horloge (art. 20.6) Spelers mogen tijdens de wedstrijd geen horloge dragen; de arbiter bepaalt de sanctie
Uitslag (art. 25.1) Teamleider thuisteam meldt de gedetailleerde uitslag vóór 22.00 uur op de speeldag
Partijen Meesterklasse (art. 25.3) Thuisteam stuurt binnen drie werkdagen alle partijen in PGN-formaat naar de KNSB

Dat speeltempo heeft een direct gevolg voor het noteren. Artikel 8.4 van de FIDE-regels stelt een speler met minder dan vijf minuten vrij van de notatieplicht, maar alleen als er geen increment van 30 seconden of meer is. In de KNSB-competitie is dat er wel, dus noteer je tot het einde.

De kop van het formulier

Voor de eerste zet vul je in:

  • competitie, klasse en ronde
  • bordnummer
  • datum
  • naam van wit en zwart
  • na afloop: de uitslag en beide handtekeningen

Wie de kop leeg laat, heeft er later spijt van. Uit precies deze gegevens worden in een PGN-bestand de verplichte velden Event, Date, Round, White, Black en Result.

Vijf fouten die arbiters vaak zien

  1. Zet vooruit opschrijven om hem „te controleren". Verboden en strafbaar.
  2. Meerdere zetten achterstand. De regel geeft één zet speling, meer niet.
  3. Remiseaanbod niet genoteerd. Het (=) hoort op beide formulieren.
  4. L en T of D en P die op elkaar lijken. Schrijf drukletters.
  5. Tekenen zonder te controleren. Volgens 8.7 blijft de uitslag staan die beide spelers hebben getekend, ook als die fout is, tenzij de arbiter anders beslist.

Na de partij: het formulier digitaliseren

Voor de Meesterklasse is digitaliseren verplicht, maar ook in lagere klassen willen trainers en teamgenoten de partijen graag zien. Het overtikken van veertig zetten kost al snel een kwartier, en een verkeerde letter laat de import in Lichess halverwege vastlopen. Een app als Kibitz kan het formulier na afloop fotograferen, leest de Nederlandse letters K, D, T, L en P en speelt elke zet na op een bord, zodat alleen reglementaire zetten overblijven. Wil je het liever met de hand doen, dan staat het stappenplan in partij overtikken naar PGN.

Checklist voor de volgende competitieronde

  • Telefoon uit en weg vóór de eerste zet, horloge af
  • Kop invullen: klasse, ronde, bord, datum, beide namen
  • Drukletters K, D, T, L, P
  • Eerst zetten, klok indrukken, dan noteren
  • Remiseaanbod als (=)
  • Tot de laatste zet noteren, ook in tijdnood
  • Uitslag controleren, beide formulieren tekenen
  • Doorslag bewaren voor je eigen archief
Kibitz – schaakpartij scannen

Na de partij een foto, zetten gelezen in Nederlandse notatie, gecontroleerd en klaar om te delen.

Download in de App Store

Veelgestelde vragen

Mag ik in het Nederlands noteren?

Ja. Bijlage C van de FIDE-regels staat de letters toe die in je eigen land gebruikelijk zijn. Nederlandse spelers schrijven K, D, T, L en P.

Moet ik in tijdnood blijven noteren?

In de KNSB-competitie wel. Er komt 30 seconden per zet bij, en de vrijstelling onder vijf minuten geldt alleen zonder increment van minstens 30 seconden.

Wat gebeurt er als mijn telefoon aan staat in de speelzaal?

Volgens het competitiereglement wordt bij een eerste overtreding je bedenktijd gehalveerd met een maximum van 10 minuten, bij een tweede verlies je de partij. Draag je de telefoon op je lichaam, dan verlies je direct.

Bronnen

  1. KNSB-Competitiereglement, versie voor de Ledenraad van 13 juni 2026 — KNSB (2026-05-21)
  2. FIDE Laws of Chess, geldig vanaf 1 januari 2023 (artikel 8, 11.3, bijlage C) — FIDE Handbook (2023-01-01)
  3. Schaaknotatie — Wikipedia (2026-11-20)

Meer artikelen