Schaakpartij van papier naar PGN: zo zet je je notatieformulier in Lichess of ChessBase
Van P naar N, van 0-0 naar O-O: zo zet je een partij van je notatieformulier om naar een geldig PGN-bestand en controleer je het voor import in Lichess.
Een partij van je notatieformulier in PGN zetten komt neer op drie dingen: de zeven verplichte kopregels invullen, alle Nederlandse stukletters vervangen door Engelse (P wordt N, L wordt B, T wordt R, D wordt Q) en het resultaat aan het eind herhalen. Daarna laad je het bestand in Lichess, ChessBase of een andere database en controleer je of de partij tot de laatste zet naspeelbaar is.
PGN (Portable Game Notation) is sinds 1994 het uitwisselingsformaat voor schaakpartijen. Elke schaakdatabase, elke website en ook de KNSB werken ermee. In de Meesterklasse is het zelfs verplicht: volgens het competitiereglement stuurt het thuisteam binnen drie werkdagen alle partijen in PGN-formaat naar de bond.
Drie manieren om een partij in te voeren
| Methode | Tijd voor 40 zetten | Voordeel | Nadeel |
|---|---|---|---|
| Zetten naspelen op een analysebord (Lichess, ChessBase) | ca. 10–15 min | Programma controleert legaliteit | Klikwerk, makkelijk een zet overslaan |
| PGN-tekst typen in een editor | ca. 15–20 min | Volledige controle over kop en commentaar | Lettervertaling is foutgevoelig |
| Formulier fotograferen met een app | enkele minuten plus controle | Geen typwerk | Handschrift moet leesbaar zijn, controle blijft nodig |
De tijden zijn ruwe schattingen uit de praktijk, geen metingen. Ze laten vooral zien waar de tijd zit: niet in het typen zelf, maar in het zoeken naar de ene verkeerde zet.
Wat er in een PGN-bestand hoort
De PGN-standaard schrijft zeven kopregels voor, de zogeheten Seven Tag Roster, altijd in deze volgorde:
[Event "KNSB Klasse 2D 2026/27"]
[Site "Utrecht NED"]
[Date "2026.11.14"]
[Round "3"]
[White "Jansen, Eva"]
[Black "de Vries, Tom"]
[Result "1/2-1/2"]
Weet je iets niet meer, dan vul je een vraagteken in: [Date "2026.11.??"] of [Round "?"]. De regel zelf mag niet ontbreken. Extra informatie zoals bordnummer of rating mag je toevoegen in eigen tags, na de zeven verplichte.
De vertaalslag: Nederlands naar PGN
Dit is het moment waarop het meestal misgaat. De standaard kiest bewust voor Engelse letters, omdat die wereldwijd herkend worden; letters in andere talen zijn bedoeld voor weergave in lokale software, niet voor uitwisseling tussen programma's. Een fragment van een formulier en dezelfde zetten in PGN:
| Formulier (Nederlands) | PGN |
|---|---|
| 1. e4 c5 | 1. e4 c5 |
| 2. Pf3 d6 | 2. Nf3 d6 |
| 3. d4 cxd4 | 3. d4 cxd4 |
| 4. Pxd4 Pf6 | 4. Nxd4 Nf6 |
| 5. Pc3 a6 | 5. Nc3 a6 |
| 6. Le3 e5 | 6. Be3 e5 |
| 7. Pb3 Le6 | 7. Nb3 Be6 |
| 8. f3 Le7 | 8. f3 Be7 |
| 9. Dd2 0-0 | 9. Qd2 O-O |
| 10. 0-0-0 | 10. O-O-O |
Let op drie details die je in deze tabel ziet:
- P wordt N. In het Engels is P de pion, die normaal helemaal geen letter krijgt.
- 0-0 wordt O-O. Op het formulier schrijf je meestal nullen; PGN gebruikt de hoofdletter O.
- D wordt Q, T wordt R. De dame en de toren zijn de letters die mensen het vaakst vergeten.
Verder: promotie schrijf je in PGN met een isgelijkteken (e8=Q), mat met # en nooit met ++, en schaak met + in plaats van het in Nederland soms gebruikte †, dat Wikipedia vermeldt. Een volledige lettertabel voor alle talen staat op de Engelstalige Wikipedia.
Commentaar en remiseaanbod
Het remisesymbool (=) dat je op het formulier noteert, hoort niet tussen de zetten. Wil je het bewaren, zet het dan als commentaar tussen accolades: 23. Rfe1 {remiseaanbod} Qc7. Hetzelfde geldt voor je eigen aantekeningen over tijdnood of klokstanden.
Het resultaat: twee keer
Het resultaat staat in PGN twee keer: in de tag Result en als laatste woord na de zetten. Beide moeten gelijk zijn. Toegestaan zijn 1-0, 0-1, 1/2-1/2 en * voor een onbekende of afgebroken partij.
Controleren voor je verstuurt
Een bestand dat opent, is nog geen correct bestand. Doe deze drie controles:
- Laad het bestand in een analysebord. Stopt de partij bij een bepaalde zet, dan staat daar een onmogelijke zet: verkeerde letter, verwisselde lijn, overgeslagen zet.
- Vergelijk de eindstelling met je geheugen. Een legale maar verkeerde zet (Pbd2 in plaats van Pfd2) valt pas op als de stelling niet klopt.
- Kijk naar de kop. Namen in de vorm „Achternaam, Voornaam", datum met punten, resultaat gelijk aan het einde van de zetten.
Sneller: het formulier laten lezen
Wie elke week een of twee partijen digitaliseert, of als teamleider acht borden moet aanleveren, wil de lettervertaling liever overslaan. Kibitz leest het formulier na de partij in de Nederlandse notatie en geeft direct een PGN met Engelse letters, nadat elke zet op een bord is gecontroleerd. Twijfelachtige zetten worden geel gemarkeerd in plaats van stilletjes overgenomen. Hoe je het formulier zelf zo invult dat elke methode er goed mee overweg kan, staat in notatieformulier invullen in de KNSB-competitie.
Snelle foutzoeker
| Melding of symptoom | Waarschijnlijke oorzaak |
|---|---|
| „Illegal move" bij zet 7 | Nederlandse letter (P, L, T, D) blijven staan |
| Rokade wordt niet herkend | Nullen in plaats van letter O |
| Promotie gaat mis | a8D in plaats van a8=Q |
| Partij eindigt te vroeg | Zet overgeslagen, zetnummers controleren |
| Kop leeg in de database | Een van de zeven tags ontbreekt |
Na de partij een foto, zetten gelezen in Nederlandse notatie, gecontroleerd en klaar om te delen.
Download in de App StoreVeelgestelde vragen
Waarom accepteert Lichess mijn partij niet?
Meestal staat er nog een Nederlandse letter in, zoals P voor paard of L voor loper. PGN vraagt Engelse letters: N, B, R, Q, K. Ook een rokade met nullen in plaats van de letter O kan problemen geven.
Hoe lever ik als teamleider partijen aan de KNSB?
In de Meesterklasse moet het thuisteam binnen drie werkdagen na de speeldag alle partijen in PGN-formaat per e-mail aan de KNSB sturen. Meerdere partijen mogen in één bestand, gescheiden door een lege regel.
Bronnen
- PGN-standaard (revisie 1994-03-12), becommentarieerde versie — GitHub / mliebelt (1994-03-12)
- Schaaknotatie — Wikipedia (2026-11-20)
- Algebraic notation (chess) – letters per taal — Wikipedia (2026-11-20)
- KNSB-Competitiereglement, versie voor de Ledenraad van 13 juni 2026, art. 25.3 — KNSB (2026-05-21)