Kibitz – zapis partii szachów

Polska notacja (K, H, W, G, S) a PGN: jak przenieść partię z blankietu do komputera

H to Q, W to R, G to B, S to N – oraz polskie znaki w nazwiskach. Jak zamienić blankiet na poprawny plik PGN do Lichess, ChessBase lub bazy klubu.

Żeby przenieść partię z blankietu do PGN, zamień polskie litery figur na angielskie (H→Q, W→R, G→B, S→N; K zostaje K), wpisz siedem obowiązkowych tagów nagłówka, zapisz roszadę literą O i powtórz wynik na końcu. Potem wczytaj plik do szachownicy analitycznej i sprawdź, czy partia przechodzi do ostatniego posunięcia. Osobny temat to polskie znaki w nazwiskach – o nich poniżej.

Dobra wiadomość dla polskich szachistów: przy konwersji wasza notacja jest bezpieczniejsza niż francuska czy hiszpańska. Wyjaśniamy dlaczego.

Dlaczego PGN nie przyjmuje polskich liter

Przepisy Gry FIDE pozwalają na blankiecie używać liter przyjętych w danym kraju. Standard PGN z 1994 r. powstał jednak do wymiany partii między programami i przyjął litery angielskie jako najszerzej rozpoznawane. Inne języki są w nim przewidziane tylko do wyświetlania w lokalnym oprogramowaniu. Stąd zasada: w pliku zawsze K, Q, R, B, N.

Tabela zamiany i jej zaleta

Figura Blankiet PGN Co się stanie, gdy zapomnisz zamienić
Król K K nic – litera ta sama
Hetman H Q import się zatrzyma (H nie istnieje w PGN)
Wieża W R import się zatrzyma
Goniec G B import się zatrzyma
Skoczek S N import się zatrzyma

To jest właśnie zaleta polskiej notacji. Żadna z liter H, W, G, S nie oznacza w PGN innej figury, więc niezamieniona litera nie przejdzie po cichu jako inny ruch – program po prostu się zatrzyma i pokaże, gdzie szukać. Gracze francuscy, hiszpańscy czy włoscy mają gorzej: u nich R to król, a w PGN wieża, co potrafi dać legalny, ale błędny ruch. Pełną tabelę liter dla wielu języków znajdziesz w Wikipedii.

Przykład z prawdziwym układem

Obrona słowiańska tak, jak wygląda na blankiecie:

1. d4 d5 2. c4 c6 3. Sf3 Sf6 4. Sc3 dxc4 5. a4 Gf5 6. e3 e6 7. Gxc4 Gb4 8. 0-0 0-0 9. Hb3 Ha5 10. Wd1 Sbd7

I gotowy plik PGN:

``` [Event "DMP I liga 2026"] [Site "Polska POL"] [Date "2026.09.??"] [Round "5"] [White "Kowalski, Jan"] [Black "Nowak, Piotr"] [Result "*"]

  1. d4 d5 2. c4 c6 3. Nf3 Nf6 4. Nc3 dxc4 5. a4 Bf5
  2. e3 e6 7. Bxc4 Bb4 8. O-O O-O 9. Qb3 Qa5 10. Rd1 Nbd7 * ```

Zwróć uwagę na trzy rzeczy: roszada w PGN to O-O z literą O (na blankiecie zwykle zera), nieznany dzień w dacie zastępują znaki zapytania, a wynik * oznacza partię niedokończoną lub o nieznanym wyniku. Wynik musi być identyczny w tagu Result i na końcu zapisu.

Siedem tagów nagłówka

Standard wymaga zawsze tych samych siedmiu pól, w tej kolejności: Event, Site, Date, Round, White, Black, Result. Data ma format RRRR.MM.DD. Jeśli czegoś nie wiesz, wpisz ? – ale tagu nie pomijaj. Dodatkowe informacje, np. numer szachownicy czy ranking, możesz dopisać w dodatkowych tagach po tych siedmiu.

Polskie znaki w nazwiskach

Tu czai się problem, o którym mało kto pamięta. Pierwotny standard PGN zakłada zestaw znaków ISO 8859-1 (Latin-1), a znaki spoza ASCII dopuszcza tylko w tekstach, czyli np. w nazwiskach i komentarzach. Kłopot w tym, że Latin-1 nie zawiera wielu polskich liter: ą, ć, ę, ł, ń, ś, ź, ż. Jest w nim tylko ó.

W praktyce oznacza to:

  • Zapisuj plik w UTF-8. Większość współczesnych programów i serwisów obsługuje to kodowanie.
  • Sprawdź po imporcie, czy „Wiśniewski" nie zamienił się w krzaczki.
  • Jeśli program docelowy jest stary i nie radzi sobie z UTF-8, rozważ zapis bez polskich znaków w nagłówku (np. „Wisniewski").

Same posunięcia problemu nie mają – składają się wyłącznie ze znaków ASCII.

Pozostałe różnice formy

  • Promocja: na blankiecie e8H, w PGN e8=Q.
  • Bicie zawsze z x, bez dwukropka.
  • Mat tylko #.
  • Propozycja remisu (=) nie należy do zapisu ruchów; jeśli chcesz ją zachować, wpisz komentarz w nawiasach klamrowych: {propozycja remisu}.

Kolejność zamiany ma znaczenie tylko u innych

Gracze francuscy czy hiszpańscy muszą zamieniać litery w ściśle określonej kolejności (najpierw król R→K, dopiero potem wieża T→R), bo inaczej świeżo zamienione wieże stałyby się królami. W polskiej notacji tego problemu nie ma: litery H, W, G i S nie pokrywają się z żadną literą docelową, więc możesz je zamieniać w dowolnej kolejności, także funkcją „znajdź i zamień" w edytorze. Pilnuj tylko, żeby zamiana obejmowała wyłącznie zapis posunięć, a nie nagłówek – inaczej z „Sobczaka" w tagu White zrobi się „Nobczak".

Sprawdzenie przed wysłaniem

  1. Wczytaj plik do szachownicy analitycznej (Lichess, ChessBase, Fritz).
  2. Przejdź partię do końca. Zatrzymanie oznacza niezamienioną literę, opuszczony ruch albo pomyloną kolumnę (Sbd2 zamiast Sfd2).
  3. Porównaj pozycję końcową z blankietem.
  4. Sprawdź nagłówek: nazwiska, datę z kropkami, zgodność wyniku.

Wiele partii możesz zapisać w jednym pliku, oddzielając je pustą linią. Tak zresztą publikuje się zapisy całych rozgrywek – regulamin DMP Ekstraligi przewiduje, że organizator udostępnia pliki z zapisami partii w formacie PGN.

Bez przepisywania

Kto po każdej rundzie przenosi dwie, trzy partie, może oddać zamianę liter aplikacji. Kibitz odczytuje sfotografowany blankiet bezpośrednio w polskiej notacji, sprawdza każde posunięcie na szachownicy i zapisuje PGN z literami angielskimi; wątpliwe posunięcia oznacza na żółto zamiast zgadywać. O tym, jak prowadzić blankiet, żeby każda metoda działała lepiej, przeczytasz w artykule jak prawidłowo zapisywać partię.

Kibitz – zapis partii szachów

Zdjęcie po partii, posunięcia odczytane w polskiej notacji, sprawdzone i gotowe do wysłania.

Pobierz z App Store

Najczęstsze pytania

Czy w pliku PGN mogę zostawić polskie litery figur?

Nie. Standard PGN wymaga angielskich liter K, Q, R, B, N. Programy, które pokazują polską notację, robią to tylko na ekranie – w pliku są litery angielskie.

Co zrobić z nazwiskiem z literą ł albo ż w nagłówku?

Zapisz plik w kodowaniu UTF-8 i sprawdź, czy program docelowy poprawnie je wyświetla. Pierwotny standard PGN przewidywał zestaw znaków ISO 8859-1, w którym nie ma liter takich jak ł, ś czy ż.

Źródła

  1. Standard PGN (wersja 1994-03-12), wersja z komentarzami — GitHub / mliebelt (1994-03-12)
  2. Algebraic notation (chess) – nazwy figur w różnych językach — Wikipedia (2026-11-20)
  3. FIDE Laws of Chess, załącznik C — FIDE Handbook (2023-01-01)
  4. Regulamin Drużynowych Mistrzostw Polski – Ekstraliga (pkt 11.2) — Polski Związek Szachowy (2022-08-01)

Więcej artykułów