Polska notacja (K, H, W, G, S) a PGN: jak przenieść partię z blankietu do komputera
H to Q, W to R, G to B, S to N – oraz polskie znaki w nazwiskach. Jak zamienić blankiet na poprawny plik PGN do Lichess, ChessBase lub bazy klubu.
Żeby przenieść partię z blankietu do PGN, zamień polskie litery figur na angielskie (H→Q, W→R, G→B, S→N; K zostaje K), wpisz siedem obowiązkowych tagów nagłówka, zapisz roszadę literą O i powtórz wynik na końcu. Potem wczytaj plik do szachownicy analitycznej i sprawdź, czy partia przechodzi do ostatniego posunięcia. Osobny temat to polskie znaki w nazwiskach – o nich poniżej.
Dobra wiadomość dla polskich szachistów: przy konwersji wasza notacja jest bezpieczniejsza niż francuska czy hiszpańska. Wyjaśniamy dlaczego.
Dlaczego PGN nie przyjmuje polskich liter
Przepisy Gry FIDE pozwalają na blankiecie używać liter przyjętych w danym kraju. Standard PGN z 1994 r. powstał jednak do wymiany partii między programami i przyjął litery angielskie jako najszerzej rozpoznawane. Inne języki są w nim przewidziane tylko do wyświetlania w lokalnym oprogramowaniu. Stąd zasada: w pliku zawsze K, Q, R, B, N.
Tabela zamiany i jej zaleta
| Figura | Blankiet | PGN | Co się stanie, gdy zapomnisz zamienić |
|---|---|---|---|
| Król | K | K | nic – litera ta sama |
| Hetman | H | Q | import się zatrzyma (H nie istnieje w PGN) |
| Wieża | W | R | import się zatrzyma |
| Goniec | G | B | import się zatrzyma |
| Skoczek | S | N | import się zatrzyma |
To jest właśnie zaleta polskiej notacji. Żadna z liter H, W, G, S nie oznacza w PGN innej figury, więc niezamieniona litera nie przejdzie po cichu jako inny ruch – program po prostu się zatrzyma i pokaże, gdzie szukać. Gracze francuscy, hiszpańscy czy włoscy mają gorzej: u nich R to król, a w PGN wieża, co potrafi dać legalny, ale błędny ruch. Pełną tabelę liter dla wielu języków znajdziesz w Wikipedii.
Przykład z prawdziwym układem
Obrona słowiańska tak, jak wygląda na blankiecie:
1. d4 d5 2. c4 c6 3. Sf3 Sf6 4. Sc3 dxc4 5. a4 Gf5
6. e3 e6 7. Gxc4 Gb4 8. 0-0 0-0 9. Hb3 Ha5 10. Wd1 Sbd7
I gotowy plik PGN:
``` [Event "DMP I liga 2026"] [Site "Polska POL"] [Date "2026.09.??"] [Round "5"] [White "Kowalski, Jan"] [Black "Nowak, Piotr"] [Result "*"]
- d4 d5 2. c4 c6 3. Nf3 Nf6 4. Nc3 dxc4 5. a4 Bf5
- e3 e6 7. Bxc4 Bb4 8. O-O O-O 9. Qb3 Qa5 10. Rd1 Nbd7 * ```
Zwróć uwagę na trzy rzeczy: roszada w PGN to O-O z literą O (na blankiecie zwykle zera), nieznany dzień w dacie zastępują znaki zapytania, a wynik * oznacza partię niedokończoną lub o nieznanym wyniku. Wynik musi być identyczny w tagu Result i na końcu zapisu.
Siedem tagów nagłówka
Standard wymaga zawsze tych samych siedmiu pól, w tej kolejności: Event, Site, Date, Round, White, Black, Result. Data ma format RRRR.MM.DD. Jeśli czegoś nie wiesz, wpisz ? – ale tagu nie pomijaj. Dodatkowe informacje, np. numer szachownicy czy ranking, możesz dopisać w dodatkowych tagach po tych siedmiu.
Polskie znaki w nazwiskach
Tu czai się problem, o którym mało kto pamięta. Pierwotny standard PGN zakłada zestaw znaków ISO 8859-1 (Latin-1), a znaki spoza ASCII dopuszcza tylko w tekstach, czyli np. w nazwiskach i komentarzach. Kłopot w tym, że Latin-1 nie zawiera wielu polskich liter: ą, ć, ę, ł, ń, ś, ź, ż. Jest w nim tylko ó.
W praktyce oznacza to:
- Zapisuj plik w UTF-8. Większość współczesnych programów i serwisów obsługuje to kodowanie.
- Sprawdź po imporcie, czy „Wiśniewski" nie zamienił się w krzaczki.
- Jeśli program docelowy jest stary i nie radzi sobie z UTF-8, rozważ zapis bez polskich znaków w nagłówku (np. „Wisniewski").
Same posunięcia problemu nie mają – składają się wyłącznie ze znaków ASCII.
Pozostałe różnice formy
- Promocja: na blankiecie
e8H, w PGNe8=Q. - Bicie zawsze z
x, bez dwukropka. - Mat tylko
#. - Propozycja remisu (=) nie należy do zapisu ruchów; jeśli chcesz ją zachować, wpisz komentarz w nawiasach klamrowych:
{propozycja remisu}.
Kolejność zamiany ma znaczenie tylko u innych
Gracze francuscy czy hiszpańscy muszą zamieniać litery w ściśle określonej kolejności (najpierw król R→K, dopiero potem wieża T→R), bo inaczej świeżo zamienione wieże stałyby się królami. W polskiej notacji tego problemu nie ma: litery H, W, G i S nie pokrywają się z żadną literą docelową, więc możesz je zamieniać w dowolnej kolejności, także funkcją „znajdź i zamień" w edytorze. Pilnuj tylko, żeby zamiana obejmowała wyłącznie zapis posunięć, a nie nagłówek – inaczej z „Sobczaka" w tagu White zrobi się „Nobczak".
Sprawdzenie przed wysłaniem
- Wczytaj plik do szachownicy analitycznej (Lichess, ChessBase, Fritz).
- Przejdź partię do końca. Zatrzymanie oznacza niezamienioną literę, opuszczony ruch albo pomyloną kolumnę (
Sbd2zamiastSfd2). - Porównaj pozycję końcową z blankietem.
- Sprawdź nagłówek: nazwiska, datę z kropkami, zgodność wyniku.
Wiele partii możesz zapisać w jednym pliku, oddzielając je pustą linią. Tak zresztą publikuje się zapisy całych rozgrywek – regulamin DMP Ekstraligi przewiduje, że organizator udostępnia pliki z zapisami partii w formacie PGN.
Bez przepisywania
Kto po każdej rundzie przenosi dwie, trzy partie, może oddać zamianę liter aplikacji. Kibitz odczytuje sfotografowany blankiet bezpośrednio w polskiej notacji, sprawdza każde posunięcie na szachownicy i zapisuje PGN z literami angielskimi; wątpliwe posunięcia oznacza na żółto zamiast zgadywać. O tym, jak prowadzić blankiet, żeby każda metoda działała lepiej, przeczytasz w artykule jak prawidłowo zapisywać partię.
Zdjęcie po partii, posunięcia odczytane w polskiej notacji, sprawdzone i gotowe do wysłania.
Pobierz z App StoreNajczęstsze pytania
Czy w pliku PGN mogę zostawić polskie litery figur?
Nie. Standard PGN wymaga angielskich liter K, Q, R, B, N. Programy, które pokazują polską notację, robią to tylko na ekranie – w pliku są litery angielskie.
Co zrobić z nazwiskiem z literą ł albo ż w nagłówku?
Zapisz plik w kodowaniu UTF-8 i sprawdź, czy program docelowy poprawnie je wyświetla. Pierwotny standard PGN przewidywał zestaw znaków ISO 8859-1, w którym nie ma liter takich jak ł, ś czy ż.
Źródła
- Standard PGN (wersja 1994-03-12), wersja z komentarzami — GitHub / mliebelt (1994-03-12)
- Algebraic notation (chess) – nazwy figur w różnych językach — Wikipedia (2026-11-20)
- FIDE Laws of Chess, załącznik C — FIDE Handbook (2023-01-01)
- Regulamin Drużynowych Mistrzostw Polski – Ekstraliga (pkt 11.2) — Polski Związek Szachowy (2022-08-01)