Box 3 en de tegenbewijsregeling voor Wft Vermogen: werkelijk rendement stap voor stap
Met de tegenbewijsregeling betaal je box 3-belasting over je werkelijk rendement als dat lager is. Uitleg, cijfers 2026 en een rekenvoorbeeld.
De tegenbewijsregeling laat je in box 3 belasting betalen over je werkelijke rendement in plaats van over het forfaitaire (fictieve) rendement – maar alleen als het werkelijke rendement lager is. Je hoeft het niet te gebruiken; de Belastingdienst neemt het voordeligste bedrag. Vanaf belastingjaar 2025 geef je het werkelijke rendement op in de gewone aangifte inkomstenbelasting.
Voor de Wft-adviseur Vermogen is dit geen bijzaak. Het CDFD heeft de tegenbewijsregeling opgenomen in zijn advies voor de PE-examens vanaf 1 april 2027: een kandidaat moet de functie van de regeling kunnen uitleggen en het werkelijke rendement kunnen berekenen voor spaargeld en beleggingsfondsen. Voor andere bezittingen, zoals crypto of vastgoed, verwijs je door naar een specialist.
Waarom bestaat de regeling?
Box 3 belast sinds jaar en dag een fictief rendement: een vast percentage van je vermogen op 1 januari. De Hoge Raad oordeelde in het Kerstarrest van 24 december 2021 en in arresten van juni 2024 dat dit in strijd kan zijn met het eigendomsrecht als het forfaitaire rendement hoger is dan het werkelijke. Daarop volgde de Wet tegenbewijsregeling box 3, die op 19 juli 2025 in werking trad en geldt voor 2021 en latere jaren (Taxlive-dossier). Volgens de Belastingdienst blijft het huidige stelsel bestaan tot nieuwe box 3-wetgeving, waarschijnlijk vanaf 1 januari 2028.
Het forfaitaire stelsel in 2026
| Onderdeel 2026 | Waarde |
|---|---|
| Heffingsvrij vermogen | €59.357 per persoon (€118.714 voor fiscale partners) |
| Forfaitair rendement bank- en spaartegoeden | 1,28% (voorlopig) |
| Forfaitair rendement overige bezittingen | 6,00% |
| Forfaitair rendement schulden | 2,70% (voorlopig) |
| Schuldendrempel | €3.800 per persoon |
| Tarief | 36% |
Bron: SRA, box 3-bedragen 2026. De percentages voor spaargeld en schulden worden begin 2027 definitief vastgesteld.
Wat telt als werkelijk rendement?
Volgens de Belastingdienst bestaat het werkelijke rendement uit:
- Inkomsten die je ontving, zoals rente op spaargeld en dividend op aandelen;
- Waardeveranderingen van bezittingen in het kalenderjaar, positief én negatief – ook als je niets hebt verkocht;
- Vanaf 2026: een bijtelling voor eigen gebruik van bijvoorbeeld een tweede woning.
En verder:
- Winsten en verliezen binnen hetzelfde jaar worden verrekend.
- Is het totaal negatief, dan is het werkelijke rendement €0. Verlies meenemen naar een ander jaar kan niet.
- Bij het werkelijke rendement is er geen heffingsvrij vermogen.
- Kosten zijn in het algemeen niet aftrekbaar; rente op box 3-schulden wel.
Rekenvoorbeeld voor het examen
Een alleenstaande klant heeft op 1 januari 2026 €40.000 spaargeld en €60.000 aan beleggingsfondsen, geen schulden.
Forfaitair:
- Spaargeld: €40.000 × 1,28% = €512
- Beleggingen: €60.000 × 6,00% = €3.600
- Totaal fictief rendement: €4.112
- Rendementsgrondslag: €100.000 − €59.357 heffingsvrij = €40.643
- Het fictieve rendement wordt naar rato toegerekend aan de grondslag: €4.112 × (40.643 ÷ 100.000) = circa €1.671
- Belasting: €1.671 × 36% = circa €602
Werkelijk (stel):
- Ontvangen spaarrente: €700
- Dividend: €900
- Koersdaling van de fondsen over het jaar: −€3.500
- Werkelijk rendement: 700 + 900 − 3.500 = −€1.900 → wordt €0
- Belasting: €0
De klant betaalt dus geen box 3-belasting als hij het werkelijke rendement opgeeft. Was het beursjaar goed geweest, met een koersstijging van €6.000, dan was het werkelijke rendement €7.600 geweest – hoger dan het fictieve. Dan geldt gewoon de forfaitaire heffing.
Let op: de exacte manier waarop de Belastingdienst het werkelijke rendement in de aangifte verwerkt, kan in de details afwijken van dit vereenvoudigde voorbeeld. Voor het examen gaat het om de logica: vergelijken, het laagste nemen, geen heffingsvrij vermogen bij werkelijk rendement, kosten niet aftrekken.
Waar het in de praktijk misgaat
- Ongerealiseerde waardestijging vergeten. Werkelijk rendement is niet alleen wat je hebt "gecasht". Een fonds dat 10 procent steeg, telt mee, ook als je het niet hebt verkocht.
- Kosten aftrekken. Instapkosten, transactiekosten en beheerkosten tellen niet als aftrekpost.
- Verlies doorschuiven. Een negatief werkelijk rendement wordt €0, maar levert geen verrekenbaar verlies op.
- Doorverwijzen vergeten. Bij crypto, vastgoed of vorderingen verwijst de adviseur Vermogen volgens het CDFD door naar een specialist.
Zorgplicht: wat de adviseur doet
In de praktijk – en in de VC-vragen van het examen – gaat het niet alleen om rekenen. Een zorgvuldige adviseur:
- Legt de klant uit dat er twee berekeningen bestaan en dat de laagste geldt.
- Vraagt naar de jaaroverzichten van bank en beleggingsinstelling.
- Rekent het werkelijke rendement voor spaargeld en fondsen voor, of verwijst bij complexere bezittingen door.
- Legt het advies en de uitgangspunten vast.
Het initiële examen Vermogen telt 46 vragen en 72 punten, waarvan 50 punten uit VC-vragen (CDFD). Fiscaliteit komt daar vaak in een klantcasus terug. In Wft Klaar staat Fiscaliteit als apart onderwerp bij Vermogen, zodat je je score op dit deel los kunt volgen.
Verder lezen
- Wat er verder in de PE-examens van 2027 komt: PE-examens vanaf 1 april 2027
- Hoe Vermogen scoort ten opzichte van andere modules: slagingspercentages 2026
Wft Basis, Schade particulier en Vermogen – met klantdossiers, uitleg bij elk antwoord en je examendag in beeld.
Download in de App StoreVeelgestelde vragen
Wat is de tegenbewijsregeling in box 3?
Een overbruggingsregeling waarmee je kunt aantonen dat je werkelijke rendement lager was dan het forfaitaire rendement. Is dat zo, dan wordt de belasting over het werkelijke rendement berekend.
Mag je kosten aftrekken bij het werkelijk rendement?
In het algemeen niet. Aan- en verkoopkosten van aandelen tellen niet mee. Rente op box 3-schulden mag wel worden afgetrokken.
Wanneer komt het nieuwe box 3-stelsel?
Volgens de Belastingdienst geldt het huidige stelsel met de tegenbewijsregeling tot er nieuwe box 3-wetgeving is, waarschijnlijk vanaf 1 januari 2028.
Bronnen
- Wat is mijn werkelijk rendement? — Belastingdienst (2026-11-20)
- Box 3: percentages, vrijstellingen en bedragen 2026 — SRA (2026-01-01)
- Bijlage 1: Advies over geselecteerde ontwikkelingen PE- en Bijzondere examens vanaf 1 april 2027 (pdf) — CDFD (2026-10-20)
- Initieel examen Vermogen — CDFD (2026-04-01)
- Taxlive dossier box 3: tegenbewijsregeling — Taxlive (2026-11-20)