Apisona

Jak sprawdzić zimą, czy pszczoły żyją, bez otwierania ula

Zimą nie otwieraj ula. Posłuchaj przez ścianę lub daszek, zajrzyj na wylotek i wkładkę dennicową. Co oznacza szum, cisza i osyp oraz kiedy się martwić.

Zimą najpewniej sprawdzisz, czy pszczoły żyją, bez zdejmowania daszka: posłuchaj przez ścianę ula lub daszek w spokojny dzień, lekko zastukaj i nasłuchuj, czy rodzina odpowie krótkim, narastającym i opadającym szumem, a potem zajrzyj na wylotek i wkładkę dennicową. Żywa rodzina daje się usłyszeć i zostawia na wkładce świeże okruchy wosku. Cisza w mroźny dzień niczego jeszcze nie przesądza.

Dlaczego zimą nie otwiera się ula

Pszczoły zimują w kłębie, który utrzymuje ciepło w środku, a ruch pszczół przesuwa go powoli po zapasach. Każde otwarcie ula w mróz rozbija ten układ, wypuszcza ciepło i zmusza rodzinę do zjadania większej ilości pokarmu. Dlatego wszystkie metody poniżej zostawiają ul zamknięty.

Wiosną, przy pierwszym oblocie, przychodzi czas na pierwszą ocenę siły rodziny. Państwowy materiał do kształcenia pszczelarzy na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej opisuje, że oblot zwykle odbywa się w słoneczny dzień przy 10–12°C w cieniu i trwa 40–50 minut; to właśnie obserwacja tego lotu pozwala ocenić stan rodziny po zimie. Do tego czasu wystarcza kontrola z zewnątrz.

Krok 1: posłuchaj

Najprostszy test robi się uchem. Wybierz bezwietrzny dzień i porę, gdy wokół jest cicho.

  1. Przyłóż ucho do bocznej ściany ula albo do daszku. W wielu ulach przez ścianę słychać ciche, równe brzęczenie kłębu.
  2. Jeśli nic nie słychać, zastukaj raz lub dwa razy knykciem w ścianę i od razu nasłuchuj.
  3. Żywa rodzina odpowiada krótkim „szszuu”, które szybko narasta i cichnie w ciągu kilku sekund.

Ten domowy test ma swoje naukowe potwierdzenie. Zespół z Nottingham Trent University zamontował na ośmiu ulach małe wzbudniki, które delikatnie „stukały” w ul, i rejestrował reakcję czujnikiem drgań w środku. Odpowiedź rodzin wyraźnie rosła wraz z nadejściem zimy, a znikała późną wiosną. Badacze sugerują, że siła tej reakcji może też mówić coś o wielkości rodziny.

Cisza nie zawsze oznacza nieszczęście

Krótki opis wieloletnich obserwacji akustycznych opublikowany w serwisie CORDIS Komisji Europejskiej zwraca uwagę na rzecz, którą warto zapamiętać: im zimniej, tym ciszej w ulu. Rodziny przy temperaturach w okolicy zera lub lekko na minusie były prawie niesłyszalne, a głośniały dopiero, gdy słońce ogrzało ul. Autorzy uważają wręcz, że bardzo głośny ul w środku zimy może sygnalizować kłopot, na przykład głód, mysz w ulu albo nadmiar dwutlenku węgla. To nie jest recenzowane badanie, ale dobrze pasuje do doświadczeń wielu pszczelarzy.

Wniosek praktyczny: jeśli ul milczy w mroźny poranek, posłuchaj ponownie w słoneczne popołudnie albo w dzień z odwilżą.

Krok 2: zajrzyj na wylotek

Wylotek zimą mówi bardzo dużo, a jego oględziny nie przeszkadzają pszczołom. Bawarska Krajowa Agencja ds. Winiarstwa i Ogrodnictwa (LWG) zestawia typowe obserwacje w prostej tabeli. Najważniejsze dla zimy:

Co widzisz przy wylotku Możliwe wyjaśnienie
Dużo martwych pszczół na śniegu rodzina była niepokojona w kłębie (zwierzęta, stukanie, wiatr)
Martwe pszczoły bez tułowia w ulu była ryjówka lub mysz
Martwe pszczoły z wysuniętymi języczkami rodzina głodowała
Plamy kału na ścianie przedniej problemy z trawieniem albo niepokojenie rodziny

Sprawdź też, czy wylotek nie jest zatkany martwymi pszczołami. Zatkany wylotek utrudnia wentylację; wtedy ostrożnie oczyść go drutem lub patyczkiem, nie otwierając ula.

Krok 3: wkładka dennicowa

Jeśli twój ul ma wysuwaną wkładkę pod siatką, masz najlepsze okno do zimowego kłębu. Szwajcarski związek pszczelarzy w karcie o kontroli osypu opisuje, jak ją czytać:

  • paski osypu (okruchy wosku ułożone w linie) pokazują, gdzie siedzi kłąb i jak jest szeroki; z czasem przesuwają się w stronę zapasów;
  • drobne, równe okruchy wosku oznaczają, że pszczoły odsklepiają zapasy, czyli jedzą;
  • większe okruchy i fragmenty wieczek mogą wskazywać, że w ulu pojawił się już czerw;
  • białe kryształki cukru to cukier, którego pszczoły nie zdołały pobrać; przy dużej ilości warto sprawdzić zapasy przy najbliższej okazji;
  • części pszczół, okruchy wosku i odchody myszy zdradzają gryzonia; karta radzi zabezpieczyć wylotek tak, by miał około 6 mm wysokości.

Świeży osyp, który zmienia się z tygodnia na tydzień, to dobry znak: rodzina żyje i pracuje. Brak nowych okruchów przez dłuższy czas przy dodatnich temperaturach jest powodem do niepokoju.

Krok 4: zważ albo unieś ul

Wielu pszczelarzy unosi tył ula, żeby ocenić, ile zostało zapasów. Lekki ul pod koniec zimy to sygnał, że warto przygotować pokarm na pierwszy cieplejszy dzień. Jeśli masz wagę pasieczną, odczyt z tygodnia na tydzień daje jeszcze lepszy obraz.

Lista kontrolna na jedną wizytę zimą

  • Bezwietrzny dzień, bez rozmów przy ulach
  • Nasłuch przez ścianę lub daszek, w razie ciszy jedno lekkie stuknięcie
  • Wylotek: czy drożny, co leży przed nim
  • Wkładka dennicowa: paski osypu, okruchy, ślady gryzoni
  • Ciężar ula ocenione ręką lub wagą
  • Notatka z datą i temperaturą w karcie ula

Notatka jest ważniejsza, niż się wydaje. Jedno nasłuchiwanie mówi niewiele, ale porównanie z tym, co słyszałeś dwa tygodnie wcześniej, mówi dużo. Jeśli chcesz zapisywać to, co słyszysz, a nie tylko wrażenie, możesz nagrać 45 sekund przy daszku w Apisonie i porównywać nagrania tego samego ula między sobą; zimą zwracaj jednak uwagę na temperaturę, bo cichy kłąb w mróz i ten sam kłąb w odwilż brzmią zupełnie inaczej.

Kiedy naprawdę się martwić

  • przez kilka cieplejszych dni nie ma żadnej reakcji na stuknięcie i żadnego nowego osypu;
  • przed wylotkiem pojawia się dużo martwych pszczół z wysuniętymi języczkami;
  • na wkładce są ślady myszy, a wylotek nie ma zabezpieczenia;
  • sąsiednie ule odpowiadają normalnie, a ten jeden wyraźnie inaczej.

W takich sytuacjach, przy pierwszej możliwości, krótko zajrzyj do ula w ciepłe południe. Pamiętaj też o formalnościach: od 2026 roku liczba pni i położenie pasieki trafiają do powiatowego lekarza weterynarii dwa razy w roku, więc zimowe straty i tak będą musiały znaleźć się w zgłoszeniu do 31 marca. Jak to zrobić, opisujemy w artykule o rejestracji pasieki w PLW.

Apisona

Nagranie przy wylotku, porównanie z wcześniejszymi nagraniami tego samego ula i dziennik przeglądów w jednym miejscu.

Pobierz z App Store

Najczęstsze pytania

Czy zimą można otworzyć ul, żeby sprawdzić pszczoły?

Nie należy tego robić bez wyraźnej potrzeby. Otwarcie ula w mróz rozbija kłąb i wypuszcza ciepło. Do kontroli zimą wystarczą obserwacja wylotka, wkładki dennicowej i nasłuchiwanie przez ścianę lub daszek.

Ul jest cichy. Czy rodzina umarła?

Niekoniecznie. W badaniach akustycznych zimujące rodziny przy mrozie były bardzo ciche, a głośniały dopiero, gdy słońce ogrzało ul. Brak szumu w mroźny dzień nie jest więc dowodem śmierci; lepiej posłuchać ponownie w cieplejszy dzień albo lekko zastukać i nasłuchiwać reakcji.

Ile martwych pszczół na dennicy jest normalne?

Pewien osyp zimą jest naturalny, bo starsze pszczoły umierają. Niepokoić powinny gwałtowny wzrost osypu, martwe pszczoły z wysuniętymi języczkami lub ślady gryzoni. Dokładnej liczby, która byłaby normą dla każdego ula, nie ma.

Źródła

  1. Gentle tap to the hive can reveal health of honeybee colonies — Nottingham Trent University (2024-02)
  2. Acoustic control in the process of wintering – new facts — CORDIS, Komisja Europejska
  3. Wiosenny rozwój rodziny pszczelej (Całoroczna gospodarka pasieczna) — Zintegrowana Platforma Edukacyjna
  4. Fluglochbeobachtung (tabela objawów przed wylotkiem) — Bayerische Landesanstalt für Weinbau und Gartenbau
  5. 4.8.2 Gemüllkontrolle — BienenSchweiz

Więcej artykułów