Odszkodowanie z CMR: jak policzyć limit 8,33 SDR za kilogram (z przykładem w złotych)
Przewoźnik płaci wartość towaru, ale nie więcej niż 8,33 SDR za kg brutto. Wzór, przeliczenie po kursie NBP, zwrot frachtu, terminy zastrzeżeń i przedawnienia.
Przewoźnik w transporcie międzynarodowym odpowiada za zaginięcie lub uszkodzenie towaru do wartości towaru, ale nie więcej niż 8,33 SDR (specjalnych praw ciągnienia) za każdy brakujący kilogram wagi brutto – tak stanowi art. 23 ust. 3 Konwencji CMR. Wypłacasz niższą z dwóch kwot: wartość towaru albo limit. Do tego dochodzi zwrot przewoźnego i innych kosztów przewozu. Przy kursie NBP z 19 listopada 2026 r. (1 SDR = 5,4103 zł) limit wynosi około 45,07 zł za kilogram.
Skąd ta liczba i jak jest w Polsce
Pierwotny tekst CMR wyrażał limit w „frankach złotych”. Protokół z 1978 r. zastąpił je jednostką SDR Międzynarodowego Funduszu Walutowego; Polska jest stroną zarówno Konwencji (Dz.U. 1962 nr 49 poz. 238), jak i tego protokołu. Na egzaminie spotkasz więc wyłącznie limit 8,33 SDR/kg.
SDR przelicza się na walutę krajową według kursu z dnia wyroku albo dnia przyjętego przez strony (art. 23 ust. 7). W zadaniu egzaminacyjnym kurs jest zwykle podany w treści – nie musisz go znać. W praktyce w Polsce sprawdza się kurs średni XDR w tabeli A NBP.
Wzór w czterech krokach
- Wartość szkody = wartość brakującego/uszkodzonego towaru w miejscu i czasie przyjęcia do przewozu (art. 23 ust. 1–2). Nie liczy się cena, za którą odbiorca chciał towar sprzedać.
- Limit = 8,33 SDR × masa brutto brakującej części (kg) × kurs SDR.
- Odszkodowanie za towar = mniejsza z kwot z kroku 1 i 2.
- Plus zwrot: przewoźne, cła i inne wydatki związane z przewozem – w całości przy całkowitej utracie, proporcjonalnie przy częściowej (art. 23 ust. 4).
Uszkodzenie liczy się podobnie: płaci się kwotę, o którą zmniejszyła się wartość towaru, ale nie więcej niż limit, jaki byłby przy utracie (art. 25).
Przykład 1: tani towar ciężki (zadanie własne)
Z ładunku zaginęło 800 kg brutto towaru o wartości 15 zł/kg. Przewoźne za cały ładunek 4 000 zł, zaginęła 1/5 ładunku. Kurs przyjęty w zadaniu: 1 SDR = 5,20 zł.
| Krok | Obliczenie | Wynik |
|---|---|---|
| wartość towaru | 800 × 15 zł | 12 000 zł |
| limit w SDR | 8,33 × 800 | 6 664 SDR |
| limit w zł | 6 664 × 5,20 | 34 652,80 zł |
| odszkodowanie za towar | mniejsza kwota | 12 000 zł |
| zwrot przewoźnego | 4 000 zł × 1/5 | 800 zł |
| razem | 12 800 zł |
Tu limit nie „gryzie”, bo towar jest tani w przeliczeniu na kilogram. To jest wariant pokazany w zadaniu CMR w Cargexa.
Przykład 2: drogi towar lekki (zadanie własne)
Zaginęła paczka elektroniki: 50 kg brutto, wartość 40 000 zł. Przewoźne za tę przesyłkę 600 zł (zaginęła cała). Kurs: 5,4103 zł (NBP, 19.11.2026).
| Krok | Obliczenie | Wynik |
|---|---|---|
| wartość towaru | 40 000 zł | |
| limit w SDR | 8,33 × 50 | 416,5 SDR |
| limit w zł | 416,5 × 5,4103 | 2 253,39 zł |
| odszkodowanie za towar | mniejsza kwota | 2 253,39 zł |
| zwrot przewoźnego | całość | 600 zł |
| razem | 2 853,39 zł |
Ten przykład pokazuje, dlaczego nadawcy drogich towarów ubezpieczają ładunek albo deklarują jego wartość (art. 24) – limit CMR pokrywa tu ułamek straty.
Opóźnienie dostawy
Za opóźnienie przewoźnik płaci udowodnioną szkodę, ale nie więcej niż wysokość przewoźnego (art. 23 ust. 5). Warunek formalny: odbiorca musi zgłosić zastrzeżenie na piśmie w ciągu 21 dni od oddania mu towaru do dyspozycji (art. 30 ust. 3). Bez tego roszczenie z opóźnienia przepada.
Kiedy przewoźnik w ogóle nie odpowiada
Odpowiedzialność z art. 17 jest surowa, ale nie bezwzględna. Przewoźnik jest zwolniony m.in., gdy szkoda wynikła z winy uprawnionego, z jego zlecenia, z wady własnej towaru albo z okoliczności, których przewoźnik nie mógł uniknąć. Art. 17 ust. 4 dodaje tzw. szczególne ryzyka – np. brak lub wadliwe opakowanie, załadunek wykonany przez nadawcę, przewóz otwartym pojazdem bez plandeki, jeśli tak uzgodniono w liście przewozowym.
Uwaga, która często pada w pytaniach testowych: wadliwy stan pojazdu nie zwalnia przewoźnika, nawet jeśli pojazd był wynajęty i wina leży po stronie wynajmującego (art. 17 ust. 3).
Terminy, które warto mieć w głowie
| Sytuacja | Termin | Przepis |
|---|---|---|
| widoczne ubytki/uszkodzenia | zastrzeżenie najpóźniej przy odbiorze | art. 30 ust. 1 |
| niewidoczne ubytki/uszkodzenia | pisemnie w 7 dni (bez niedziel i świąt) | art. 30 ust. 1 |
| opóźnienie | pisemnie w 21 dni | art. 30 ust. 3 |
| przedawnienie roszczeń | 1 rok, przy złym zamiarze 3 lata | art. 32 ust. 1 |
| odsetki od odszkodowania | 5% rocznie | art. 27 ust. 1 |
Typowe błędy w zadaniach z CMR
- Liczenie limitu od wagi netto. Liczy się waga brutto brakującej części.
- Doliczanie przewoźnego do limitu. Zwrot przewoźnego jest obok limitu, a nie w jego ramach.
- Wartość według ceny sprzedaży. Podstawą jest wartość w miejscu i czasie przyjęcia do przewozu – cena giełdowa, rynkowa albo zwykła wartość towaru tego rodzaju.
- Mieszanie kursów. Jeśli zadanie podaje kurs SDR, używasz go do końca, nawet jeśli znasz inny.
CMR należy do modułu A (prawo cywilne), ale przykład z odszkodowaniem może trafić też do części zadaniowej. Warto więc ćwiczyć oba typy rachunków razem z kalkulacją kosztu 1 km, bo przy obu liczy się porządny zapis kroków.
Pytania z podstawą prawną, zadania obliczeniowe krok po kroku i egzamin próbny w formacie polskim – na iPhonie, także offline.
Pobierz z App StoreNajczęstsze pytania
Czy limit 8,33 SDR obejmuje zwrot przewoźnego?
Nie. Zgodnie z art. 23 ust. 4 CMR przewoźne, cła i inne wydatki związane z przewozem zwraca się dodatkowo – w całości przy utracie całej przesyłki, proporcjonalnie przy utracie częściowej. Limit 8,33 SDR dotyczy samej wartości towaru.
Kiedy przewoźnik odpowiada bez limitu?
Gdy szkoda wynikła z jego złego zamiaru albo niedbalstwa, które według prawa sądu rozpatrującego sprawę jest równoznaczne ze złym zamiarem (art. 29). Limit można też podnieść umownie – przez deklarację wartości (art. 24) albo specjalnego interesu w dostawie (art. 26).
Źródła
- Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR) – oficjalny tekst angielski (Schedule do Carriage of Goods by Road Act 1965) — legislation.gov.uk (2026-11-20)
- Konwencja CMR – Dz.U. 1962 nr 49 poz. 238 (ISAP) — ISAP, Kancelaria Sejmu (2026-11-20)
- Kurs średni XDR, tabela A nr 225/A/NBP/2026 z 19.11.2026 — Narodowy Bank Polski (2026-11-19)