Jachtwijs – jachtexamen

Ganzen en faunaschade in 2026: 92 miljoen euro en wat de jager ermee te maken heeft

BIJ12 keerde over schadejaar 2025 ruim € 92 miljoen uit, vooral voor ganzen. Wat dat betekent voor beheer, schadebestrijding en je examenstof.

Ganzen zijn de grootste veroorzakers van faunaschade in Nederland. Over schadejaar 2025 keerde BIJ12 namens de provincies € 92.167.920 aan tegemoetkomingen uit, en vier ganzensoorten staan landelijk in de top vijf van schadeveroorzakers, met de grauwe gans bovenaan. Toch is geen enkele gans een wildsoort: wie op ganzen schiet, doet dat in het kader van populatiebeheer of schadebestrijding, volgens het faunabeheerplan en met een vergunning of vrijstelling van de provincie.

De cijfers

Het landelijke bedrag en de verdeling per provincie werden in juli 2026 bekend. Een paar ijkpunten:

  • Landelijk: ruim € 92 miljoen over 2025, uitgekeerd door BIJ12 namens de twaalf provincies.
  • Per provincie: Noord-Holland en Friesland betaalden het meest, Zuid-Holland volgde met € 13.619.382 (Rodi, cijfers BIJ12).
  • Soorten in Zuid-Holland: grauwe gans (€ 6,86 miljoen), houtduif (€ 1,56 miljoen), knobbelzwaan (€ 1,08 miljoen), brandgans (€ 1,05 miljoen) en smient (€ 0,82 miljoen). Grasland was met € 9,4 miljoen veruit het grootste schadegewas.

Let op: dit zijn uitgekeerde tegemoetkomingen op basis van taxaties. Niet elke schade wordt gemeld en boeren dragen een eigen risico, dus de werkelijke schade ligt hoger.

Noord-Holland wil het afschot verdubbelen

In december 2025 meldde NH Nieuws dat de wildbeheereenheden in Noord-Holland voor 2026 de opdracht kregen ruim 67.500 grauwe ganzen in agrarisch gebied te schieten. De Faunabeheereenheid Noord-Holland vindt een verdubbeling van het afschot nodig, ook in de jaren daarna. In de zomer verblijven er volgens het bericht zo'n 150.000 ganzen in de provincie; in de winter het dubbele. De provincie verwachtte voor 2026 € 70 miljoen aan faunaschade, tegen ruim € 42 miljoen in 2025.

De FBE erkent dat niet elke jager wil meedoen, en noemt de inzet van beroepsjagers als het niet lukt. Afschot in het voorjaar, van paren en broedvogels, zou het meeste effect hebben. Geschoten ganzen kunnen bij koelvoorzieningen worden ingeleverd zodat ze worden gegeten in plaats van vernietigd.

Ook andere provincies stelden in 2025–2026 nieuwe ganzenplannen vast, met looptijden tot 2031 of 2032. De regels verschillen per provincie, dus kijk altijd naar de vergunning en het deelplan ganzen van jouw faunabeheereenheid.

Jacht, beheer en schadebestrijding: het verschil

Dit onderscheid is examenstof en het wordt vaak door elkaar gehaald.

Jacht Schadebestrijding Populatiebeheer
Op welke soorten? Alleen wildsoorten: haas, fazant, wilde eend, houtduif, konijn Soorten die schade veroorzaken Soorten waarvan de omvang moet worden beperkt
Wie? Jachthouder of wie diens toestemming heeft De grondgebruiker of wie hij inschakelt Wie de vergunning of opdracht aanwijst
Wanneer? Alleen in de jachttijd Bij dreigende belangrijke schade Volgens vergunning en faunabeheerplan
Grondslag Bal art. 11.64–11.71, Omgevingsregeling art. 4.17 Landelijke vrijstelling of provinciale regels Provinciale vergunning of opdracht

Alle drie moeten passen in het faunabeheerplan van de faunabeheereenheid (Bal art. 11.63). Hoe dat plan tot stand komt en wat de wildbeheereenheid doet, lees je in FBE, WBE en faunabeheerplan uitgelegd.

Welke ganzen landelijk vrijgesteld zijn

Artikel 4.18 van de Omgevingsregeling noemt vier vogelsoorten die een grondgebruiker zonder vergunning mag bestrijden: Canadese gans, houtduif, kauw en zwarte kraai. Voorwaarden:

  • het gebeurt op gronden of opstallen die de grondgebruiker zelf gebruikt;
  • het doel is schade te voorkomen die dit of volgend jaar dreigt;
  • het gaat om belangrijke schade aan gewassen, vee, bossen, visserij of wateren, of om schade aan flora en fauna;
  • toegestane middelen: geweren, honden (geen lange honden) en aantoonbaar gefokte haviken, slechtvalken en woestijnbuizerds (art. 4.19).

De grauwe gans, brandgans en kolgans staan daar níet bij. Voor die soorten regelt de provincie het, meestal met een vrijstelling of vergunning voor de faunabeheereenheid. Volgens het overzicht van de Jagersvereniging is beheer van deze ganzen vaak het hele jaar mogelijk, met een pauze in de broedtijd en in sommige provincies een winterpauze.

Preventie: ook examenstof

Het theorie-examen besteedt tien vragen aan gewassen die gevoelig zijn voor schade en aan de maatregelen om schade te voorkomen. Een schot is volgens de regels nooit het eerste middel. Denk aan:

  • Verjaging: knalapparaten, linten, vliegers en mensen in het veld.
  • Ondersteunend afschot: enkele ganzen schieten om de verjaging te versterken; een groep die ziet dat er wordt geschoten, blijft weg.
  • Gewaskeuze en timing: grasland en wintergraan zijn kwetsbaar in de winter, jong gras in het voorjaar.
  • Eieren en nesten: in sommige provincies onderdeel van populatiebeheer, met vergunning; voor de Canadese gans geldt vanaf 2027 weer de landelijke vrijstelling voor nesten en eieren.

Wat je als kandidaat moet onthouden

  1. Ganzen zijn geen wild. Geen jachttijd, wel beheer en schadebestrijding.
  2. De Canadese gans is de enige gans op de landelijke vrijstellingslijst van artikel 4.18.
  3. Jacht, beheer en schadebestrijding volgen alle drie het faunabeheerplan.
  4. Je kent de verschillen tussen grauwe gans, kolgans, brandgans, Canadese gans en nijlgans op foto. Dat laatste is in het beeldgedeelte belangrijk; in Jachtwijs zitten veldkaarten voor wildsoorten en gelijkende soorten om precies die kenmerken te oefenen.

Wil je weten welke soorten je wél in de jachttijd mag bejagen en op welke data, lees dan de jachttijden in Nederland.

Jachtwijs – jachtexamen

Wildsoorten, prenten, veilig schieten en jachttijden – kaart voor kaart, met bron bij elk antwoord.

Download in de App Store

Veelgestelde vragen

Is de grauwe gans een wildsoort?

Nee. Ganzen zijn geen wildsoort en kennen geen jachttijd. Ze worden geschoten in het kader van populatiebeheer of schadebestrijding, op basis van een omgevingsvergunning of vrijstelling van de provincie en het faunabeheerplan. Alleen de Canadese gans mag de grondgebruiker landelijk vergunningvrij bestrijden bij dreigende schade.

Hoeveel faunaschade wordt er in Nederland vergoed?

Over schadejaar 2025 keerde BIJ12 namens de provincies € 92.167.920 uit aan tegemoetkomingen. Dat is het uitgekeerde bedrag op basis van taxaties; de werkelijke schade ligt hoger.

Bronnen

  1. Faunaschade in Zuid-Holland loopt op tot ruim 13,6 miljoen euro — Rodi Media (cijfers BIJ12) (2026-07-09)
  2. Provincie wil twee keer zoveel grauwe ganzen laten afschieten — NH Nieuws (2025-12-03)
  3. Omgevingsregeling art. 4.18–4.19 (geldend 1 juli 2026) — wetten.overheid.nl (2026-07-01)
  4. Faunabeheerplan en faunabeheereenheid — IPLO (2026-11-20)
  5. Jachtseizoen – wildsoorten, beheer en schadebestrijding — Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging (2026-11-20)

Meer artikelen