Voorrangsregels op het water: de volgorde waarin je een BPR-situatie oplost
Snel schip, stuurboordzijde, groot en klein, motor, spierkracht, zeil: in die volgorde los je bijna elke voorrangsvraag uit het BPR op. Met artikelen en voorbeelden.
De meeste voorrangsvragen uit het Binnenvaartpolitiereglement los je op door vier vragen in vaste volgorde te stellen: is een van beide een snel schip, volgt een van beide de stuurboordzijde van het vaarwater, is een van beide groot, en welke voortstuwing hebben ze (motor, spierkracht, zeil)? Het eerste criterium dat een verschil maakt, beslist. Pas als twee schepen op alle punten gelijk zijn, kijk je naar de regel voor gelijke schepen, zoals "wie van bakboord nadert, wijkt".
Hieronder die volgorde, met de artikelen uit hoofdstuk 6 van het BPR erbij.
Eerst de begrippen
| Begrip | Betekenis in het BPR |
|---|---|
| Klein schip | korter dan 20 meter (met uitzonderingen, zoals passagiersschepen) |
| Groot schip | 20 meter of langer |
| Snel schip | groot motorschip dat harder dan 40 km/u kan; voert twee gele flikkerlichten |
| Snelle motorboot | klein schip dat harder dan 20 km/u kan |
| Voorrang verlenen | tijdig koers of snelheid aanpassen, niet voor het andere schip langs gaan |
| Koers en snelheid behouden | wat het schip met voorrang moet doen (art. 6.03 lid 5) |
Let op het verschil tussen "snel schip" en "snelle motorboot". Artikel 6.02 zegt kort: een snel schip moet andere schepen voorrang verlenen. Dat gaat over grote, snelle passagiersschepen zoals snelle veerdiensten, niet over je speedboot. In het voorbeeldexamen KVB 1 staat dat er een vraag van drie punten over.
Stap 1: de stuurboordzijde
De hoofdregel voor zowel tegemoetkomende als kruisende schepen staat in artikel 6.04 lid 2 en artikel 6.17 lid 2: een schip dat niet de stuurboordzijde van het vaarwater volgt, verleent voorrang aan een schip dat dat wel doet.
Die regel gaat vóór groot en klein. Een klein motorbootje dat netjes rechts van het vaarwater vaart, heeft dus voorrang op een groot schip dat midden in het vaarwater oversteekt. In de praktijk zou je daar niet op gokken, maar het is wel de regel waar het examen naar vraagt.
Rijkswaterstaat geeft recreanten hetzelfde advies, los van de regel: houd stuurboordwal, ook in recreatiegeulen.
Stap 2: groot gaat voor klein
Volgt geen van beide de stuurboordzijde, dan geldt bij tegemoetkomen (6.04 lid 3) en kruisen (6.17 lid 3): het kleine schip verleent voorrang aan het grote. Rijkswaterstaat noemt het op zijn site simpelweg: schepen groter dan 20 meter hebben voorrang op kleine schepen.
Het type van het kleine schip maakt hier niet uit. Ook een kleine zeilboot of een kano wijkt voor een vrachtschip.
Stap 3: tussen kleine schepen onderling
Zijn beide schepen klein en volgt geen van beide de stuurboordzijde, dan telt de voortstuwing (6.04 lid 8 en 6.17 lid 9):
| wijkt voor | |
|---|---|
| Klein motorschip | klein zeilschip én klein schip op spierkracht |
| Klein schip op spierkracht (roeiboot, kano) | klein zeilschip |
| Klein zeilschip | (wijkt niet voor de andere twee) |
Een zeilboot die ook de motor gebruikt, geldt als motorschip en verliest dus dit voordeel.
Stap 4: gelijke schepen
Zijn de schepen gelijk (twee kleine motorboten, twee kleine zeilboten), dan gelden de klassieke regels:
Twee motorschepen - Recht op elkaar af: allebei naar stuurboord, zodat ze bakboord op bakboord passeren (6.04 lid 7). - Kruisende koersen: wie van bakboord nadert, verleent voorrang aan wie van stuurboord nadert (6.17 lid 7). Anders gezegd: zie je het andere schip aan je stuurboordkant, dan wijk jij.
Twee zeilschepen - Over verschillende boeg: het schip over stuurboordsboeg (wind van stuurboord) wijkt voor het schip over bakboordsboeg. - Over dezelfde boeg: de loefwaartse boot wijkt voor de lijwaartse. - Kan de lijwaartse boot over stuurboordsboeg niet zien over welke boeg de loefwaartse zeilt, dan wijkt hij.
Twee schepen op spierkracht - Recht op elkaar af: allebei naar stuurboord. Kruisend: wie van bakboord komt, wijkt.
Voorrang versus medewerking
Een onderdeel dat veel kandidaten punten kost. Bij het uitvaren van een haven of zijwater gelden geen gewone voorrangsregels maar artikel 6.16:
- Een groot schip mag bij in- en uitvaren medewerking verlangen van andere schepen.
- Een klein schip moet daarbij voorrang verlenen aan een groot schip.
- Een klein schip mag bij in- en uitvaren wel medewerking verlangen van een ander klein schip.
- Staat bij de uitmonding het bord B.9, dan verleent het uitvarende schip voorrang aan de schepen op het hoofdvaarwater.
Medewerking is iets anders dan voorrang. Volgens artikel 6.03 lid 6 mag het uitvarende schip andere schepen niet dwingen om "plotseling en in sterke mate" van koers of snelheid te veranderen, en volgens lid 7 moet het schip op het hoofdvaarwater meewerken. De toelichting bij het CBR-voorbeeldexamen benadrukt dat de examenvragen dat onderscheid strikt volgen. Hetzelfde principe zit in de artikelen over keren (6.13), vertrekken (6.14) en voorbijlopen.
Rivieren met eigen regels
Op de Geldersche IJssel en de Maas geldt voor tegemoetkomende schepen een afwijkende hoofdregel (artikel 6.05), met seinen voor bakboord op bakboord passeren. En op de Rijn, Waal en Lek vaar je onder het Rijnvaartpolitiereglement, dat op details verschilt. De toelichting bij het voorbeeldexamen vermeldt dat de stuurboordwalplicht op de Waal en de Boven-Rijn in 2015 is afgeschaft. Wil je weten welk reglement waar geldt, dan staat dat in het Vaststellingsbesluit BPR; het examen vraagt dat vaak met een vaarroute als voorbeeld.
Wat de wet van iedereen vraagt
Los van wie voorrang heeft, zegt artikel 6.03 lid 5: komt het schip met voorrang zo dicht bij dat een aanvaring niet meer alleen door het andere schip voorkomen kan worden, dan moet het zelf de maatregelen nemen die het meest helpen. Voorrang hebben is dus geen vrijbrief.
Oefenvoorbeeld
Een klein motorschip vaart midden over een kanaal. Van rechts komt een kleine zeilboot die dicht langs de rechteroever vaart, dus de stuurboordzijde volgt. Wie wijkt?
- Snel schip? Nee.
- Stuurboordzijde? De zeilboot wel, het motorschip niet. Klaar: het motorschip wijkt.
Had de zeilboot ook midden op het water gevaren, dan was je doorgegaan naar stap 3 en had het motorschip óók moeten wijken, maar dan om een andere reden. Op het examen kan het verschil tussen die twee redenen precies de juiste en de foute antwoordoptie zijn.
Wie zulke situaties vaak wil doorlopen: de vaarregels in Vaarbewijs 1 & 2 Oefenen zijn zonder aankoop te oefenen, met bij elke vraag het BPR-artikel. Lichten en geluidsseinen die bij deze situaties horen, staan in geluidsseinen volgens het BPR.
KVB 1 en KVB 2: vaarregels, lichten, betonning, geluidsseinen en kaartpassen in korte rondjes.
Download in de App StoreVeelgestelde vragen
Heeft een zeilboot altijd voorrang op een motorboot?
Nee. Tussen kleine schepen wijkt een motorschip voor een zeilschip, maar alleen als geen van beide de stuurboordzijde van het vaarwater volgt. En een klein zeilschip moet voorrang verlenen aan een groot motorschip.
Wat betekent 'de stuurboordzijde van het vaarwater volgen'?
Dat je aan de rechterkant van het vaarwater vaart, gezien in je eigen vaarrichting. Volgens BPR art. 6.04 en 6.17 moet een schip dat dat niet doet voorrang verlenen aan een schip dat het wel doet.
Wat is het verschil tussen voorrang en medewerking?
Bij voorrang moet het andere schip zijn koers en snelheid behouden. Bij medewerking (bijvoorbeeld een groot schip dat een haven uitvaart) mag het ene schip medewerking verlangen en moet het andere meewerken, maar mag het eerste schip anderen niet dwingen plotseling en sterk koers of snelheid te wijzigen.
Bronnen
- Binnenvaartpolitiereglement, hoofdstuk 6 (art. 6.02–6.20) — wetten.overheid.nl (2026-11-20)
- Voorbeeldexamen Klein Vaarbewijs 1 (met toelichting) — CBR (2026-11-20)
- Vaarregels en -tips voor de pleziervaart — Rijkswaterstaat (2026-11-20)
- Exameneisen KVB1 — CBR (2026-11-20)