Inspectie: kinderen worden slechter in gesprekken voeren – wat ouders van kleuters ermee kunnen
De inspectie mat de mondelinge taal in groep 8: spreken en gesprekken voeren gingen achteruit. Wat zegt dat over kleuters en wat doe je thuis?
De Inspectie van het Onderwijs heeft in december 2025 gemeld dat leerlingen aan het eind van de basisschool slechter zijn geworden in spreken en gesprekken voeren, terwijl ze iets beter zijn gaan luisteren. Gesprekken voeren is het onderdeel waarop de meeste kinderen het basisniveau niet halen. Het onderzoek ging over groep 8, maar de vaardigheden waar het om draait (luisteren, je beurt nemen, reageren op een ander) beginnen in de kleuterklas.
Wat is er gemeten?
De inspectie doet periodiek peilingsonderzoek: een steekproef van scholen waar leerlingen opdrachten maken en leerkrachten en schoolleiders vragenlijsten invullen. Het rapport over mondelinge taalvaardigheid gaat over het schooljaar 2023-2024 en is op 1 december 2025 gepubliceerd als bijlage bij een voortgangsbrief over het Masterplan basisvaardigheden.
Mondelinge taal is opgesplitst in drie delen: luisteren, spreken en gesprekken voeren. Per deel is gekeken hoeveel leerlingen het fundamentele niveau 1F halen en hoeveel het hogere streefniveau 2F.
De belangrijkste cijfers
| Onderdeel (groep 8, regulier basisonderwijs) | Haalt 1F | Haalt 2F | Trend sinds vorige peiling |
|---|---|---|---|
| Luisteren | 92% | 44% | iets beter |
| Spreken | 82% | 26% | lager |
| Gesprekken voeren | 69% | 44% | iets lager |
Bijna een op de drie leerlingen aan het eind van de basisschool haalt dus het basisniveau voor gesprekken niet. In het speciaal basisonderwijs (38 procent haalt 1F) en het speciaal onderwijs (35 procent) is dat aandeel veel groter. Volgens de verslaggeving van Hart van Nederland heeft meer dan de helft van de leerlingen moeite om over een onderwerp te praten en een eigen mening te geven.
Hoe wordt er in de klas geoefend?
Een opvallende bevinding: leerkrachten oefenen gemiddeld maar één tot twee keer per maand doelbewust met mondelinge taal. Gesprekken worden het vaakst geoefend in vrije gesprekken, bijvoorbeeld in een kringgesprek waarin kinderen ervaringen en gevoelens uitwisselen. Luisteren gaat meestal via een verhaal dat iemand in de klas vertelt; spreken via verslag doen of een verhaal navertellen.
Schoolleiders en leerkrachten vinden mondelinge taal belangrijk, maar het onderwerp komt weinig terug in teamvergaderingen en nascholing. Op de meeste scholen staan de doelen in grote lijnen in het taalbeleid en volgen leerkrachten de leerlijn van hun taalmethode.
Wat zegt dit over kleuters?
Rechtstreeks niets: er is geen landelijke peiling van mondelinge taal in groep 1 en 2. Maar twee bevindingen uit het rapport zijn wel interessant voor ouders van jonge kinderen.
Woordenschat en spreekangst. Leerlingen met een grotere woordenschat en minder spreekangst deden het gemiddeld beter. Beide hebben een lange aanloop. Een kind dat als kleuter merkt dat er naar hem geluisterd wordt en dat fouten niet erg zijn, praat later makkelijker.
Voorlezen en thuis praten. Vier vijfde van de leerlingen in het regulier onderwijs werd vroeger minstens wekelijks voorgelezen; in groep 8 geldt dat voor minder dan 10 procent. De meeste leerlingen praten thuis minstens wekelijks over wat ze op school deden. Praten over het nieuws of een tv-programma doet minder dan de helft wekelijks.
Het rapport legt geen oorzakelijk verband tussen thuis praten en de scores; het beschrijft wat leerlingen vertellen. Maar het past bij wat de JGZ-richtlijn Taalontwikkeling ouders van drie- en vierjarigen aanraadt: veel praten, luisteren, vragen stellen en naar de mening van je kind vragen.
Vijf dingen die je thuis kunt doen
De inspectie adviseert scholen om meer instructie te geven in gesprekken voeren, zowel spreken mét als luisteren náár anderen. Thuis kun je hetzelfde doen, zonder dat het als les voelt.
- Vraag naar een mening, niet alleen naar feiten. 'Wat vond je het leukste?' of 'Welke van de twee zou jij kiezen, en waarom?' vraagt meer dan 'Wat heb je gedaan?'.
- Laat je kind uitpraten. Ook als het lang duurt of het verhaal alle kanten op gaat. Wachten is voor een kind het signaal dat zijn beurt echt telt.
- Speel beurtspellen. Bordspellen, 'ik zie, ik zie wat jij niet ziet' of samen een verhaal verzinnen waarbij ieder één zin zegt.
- Praat over wat je samen ziet. Een plaat in een prentenboek, een filmpje, wat er op straat gebeurt. 'Wat denk je dat die man gaat doen?' is al een klein gesprek over iets buiten jezelf.
- Lees voor en praat erover. Blijf voorlezen, ook als je kind ouder wordt, en stop af en toe om te vragen wat het denkt dat er gaat gebeuren.
Voor gerichte oefening met jonge kinderen hebben we drie praktische stukken geschreven: luisteren naar opdrachten in stappen, vertellen in hele zinnen en het kringgesprek in de kleuterklas.
En de school?
Sinds 1 augustus 2026 staat gesprekken voeren als eigen kerndoel in de wet. Dat is mede een reactie op dit soort signalen. Scholen hebben tot 2031 om hun aanbod aan te passen. Vraag gerust hoe de school van je kind met mondelinge taal omgaat en of er in de kleuterklas ook in kleine groepjes wordt gepraat, niet alleen in de grote kring. In een kring van twintig kinderen komt een stil kind namelijk weinig aan de beurt.
Tot slot
De cijfers zijn geen reden tot paniek over een vijfjarige. Kleuters ontwikkelen zich met sprongen en verschillen onderling veel. Wel laat het rapport zien dat praten en luisteren geen vanzelfsprekendheid zijn die op school 'vanzelf' wordt geregeld. Een paar minuten echte aandacht per dag thuis telt mee. Twijfel je over de taalontwikkeling van je kind, bespreek dat dan met de leerkracht of het consultatiebureau.
180 korte spelletjes met Otto de otter, en na elk spelletje twee minuten samen praten zonder scherm.
Download in de App StoreVeelgestelde vragen
Hoeveel leerlingen halen het basisniveau voor gesprekken voeren?
In het regulier basisonderwijs haalde 69 procent van de groep 8-leerlingen niveau 1F voor gesprekken voeren. Dat is minder dan bij luisteren (92 procent) en spreken (82 procent).
Gaat dit onderzoek ook over kleuters?
Nee, de peiling is gedaan in groep 8 en bij schoolverlaters in het speciaal (basis)onderwijs. Voor kleuters bestaat geen vergelijkbare landelijke meting.
Bronnen
- Peil.Mondelinge taalvaardigheid 2023-2024 einde basisonderwijs, speciaal basisonderwijs en speciaal onderwijs — Inspectie van het Onderwijs (2025-12-01)
- Documentpagina Inspectie Peil Mondelinge taalvaardigheid 2023-2024 — Rijksoverheid (2025-12-01)
- Inspectie: leerlingen kunnen steeds slechter gesprekken voeren — Hart van Nederland (2025-12-04)
- JGZ-richtlijn Taalontwikkeling (aangepast 2023) — NCJ / TNO / NSDSK (2023-08)