Kringpraat – kleuter taal

Geen toetsen in groep 1 en 2: hoe volgt de school je kleuter dan wel?

Kleuters maken geen verplichte toetsen; een leerlingvolgsysteem is pas verplicht vanaf groep 3. Hoe observeren scholen kleuters, en wat vraag je als ouder?

Kleuters in groep 1 en 2 maken geen verplichte toetsen. Volgens de Rijksoverheid is een leerlingvolgsysteem pas verplicht vanaf groep 3, en bepalen scholen zelf hoe ze kleuters volgen, bijvoorbeeld door ze te observeren. De leerkracht kijkt dus in de dagelijkse praktijk – in de kring, in de hoeken, op het plein – hoe je kind zich ontwikkelt. Dat levert een ander soort informatie op dan een cijfer, en het vraagt van ouders soms een andere manier van vragen stellen.

Hoe het zo gekomen is

Lange tijd namen veel scholen ook bij kleuters toetsen af, zoals taal- en rekentoetsen uit een leerlingvolgsysteem. In juli 2018 besloot het kabinet dat kleuters geen schoolse toetsen meer hoeven te maken. De redenering: kleuters ontwikkelen zich spelenderwijs en met sprongen, en een toetsmoment past daar slecht bij. De kleutertoetsen zouden vanaf 2021 uit de leerlingvolgsystemen verdwijnen.

In plaats daarvan volgen leerkrachten de ontwikkeling via observaties, gesprekken en spelletjes. Die informatie mag wel in het leerlingvolgsysteem worden vastgelegd, zonder dat het kind een toets maakt. De school gebruikt haar om te bepalen of een kind extra hulp nodig heeft en of het klaar is voor groep 3.

Groep Verplichte toetsen Hoe de school volgt
Groep 1–2 Geen Observatie, gesprekken, spel; school kiest zelf de methode
Groep 3–8 Leerlingvolgsysteem verplicht Toetsen voor onder meer taal, lezen en rekenen
Groep 8 Doorstroomtoets verplicht Laatste check bij het schooladvies

Hoe ziet observeren eruit?

Scholen gebruiken verschillende observatiemethoden. Sommige werken met een digitaal registratiesysteem waarin de leerkracht per ontwikkelingsgebied bijhoudt wat een kind laat zien; andere met eigen leerlijnen of notities. Voor mondelinge taal kijkt een leerkracht bijvoorbeeld naar:

  • Luisteren: voert je kind een opdracht in twee of drie stappen uit? Volgt het een prentenboek?
  • Spreken: vertelt het in zinnen? Gebruikt het woorden uit het thema?
  • Gesprekken: wacht het op zijn beurt in de kring? Reageert het op wat een ander zegt? Stelt het vragen?
  • Woordenschat: begrijpt en gebruikt het de woorden die in de klas centraal staan?

Het voordeel is dat de leerkracht een kind ziet in echte situaties, niet in één testmoment. Het nadeel voor ouders: je krijgt minder 'harde' informatie, en wat je hoort hangt sterk af van hoe goed de leerkracht kan uitleggen wat ze ziet.

Wat betekent dit voor de overgang naar groep 3?

Omdat er geen toets is, beslist de school op basis van het totaalbeeld. De Rijksoverheid zegt dat de school beslist en dat de meeste scholen kijken of de ontwikkeling ver genoeg is. Hoe dat in zijn werk gaat, lees je in van groep 2 naar groep 3.

Goede vragen in plaats van 'hoe staat hij ervoor?'

Zonder cijfers heb je als ouder meer aan concrete vragen. Probeer bijvoorbeeld:

  1. 'Kunt u een voorbeeld geven?' Als de leerkracht zegt dat je kind 'nog wat moeite heeft met vertellen', vraag dan wat ze precies zag.
  2. 'In welke situaties gaat het goed?' Veel kinderen praten in een klein groepje meer dan in de grote kring.
  3. 'Waar let u de komende maanden op?' Dan weet je wat het volgende aandachtspunt is.
  4. 'Wat kan ik thuis doen?' Vraag om één of twee concrete tips, niet om een hele lijst.
  5. 'Hoe weet ik of het beter gaat?' Spreek af wanneer jullie elkaar weer spreken.

Meer over het gesprek zelf staat in het voortgangsgesprek in groep 2 voorbereiden.

Wat ouders zelf zien

Jij ziet je kind in andere situaties dan de leerkracht. Wat je thuis opmerkt, is waardevolle informatie voor school. Denk aan:

  • Vertelt je kind uit zichzelf wat het heeft beleefd?
  • Begrijpt het opdrachten in meer stappen, zoals 'pak je jas, doe je schoenen aan en wacht bij de deur'?
  • Hoe gaat het in de thuistaal, als je thuis een andere taal spreekt?

Het Nederlands Jeugdinstituut beschrijft wat bij kleuters gewoon is: zinnen worden langer, er zijn nog fouten in werkwoordstijden, verhalen lopen nog niet altijd in de goede volgorde, en een stap in een opdracht wordt soms vergeten. Zulke dingen hoeven geen zorg te zijn.

En apps die 'meten'?

Er zijn apps die beloven het niveau van je kind te meten. Wees daar voorzichtig mee: een kleuterapp is geen genormeerd instrument en de school gebruikt zulke uitslagen niet. Kringpraat geeft ouders een overzicht van wat een kind geoefend heeft en welke opdrachten nog lastig waren, plus een pdf om mee te nemen naar de juf. Dat is bedoeld als gespreksstof, niet als meting; de app is uitdrukkelijk geen toets.

In het kort

Kleuters worden gevolgd, niet getoetst. Dat geeft een rijker beeld, maar vraagt van ouders dat ze doorvragen naar voorbeelden. Deel wat je thuis ziet, vraag wat je kunt doen, en spreek af wanneer je elkaar weer spreekt.

Kringpraat – kleuter taal

180 korte spelletjes met Otto de otter, en na elk spelletje twee minuten samen praten zonder scherm.

Download in de App Store

Veelgestelde vragen

Zijn de Cito-toetsen voor kleuters afgeschaft?

Kleuters hoeven geen schoolse toetsen meer te maken. Het kabinet besloot dat in juli 2018; de kleutertoetsen zouden vanaf 2021 uit de leerlingvolgsystemen verdwijnen. Een leerlingvolgsysteem is nu verplicht vanaf groep 3.

Mag een school kleuters toch testen?

Scholen bepalen zelf hoe ze kleuters volgen. Meestal gebeurt dat met observaties, gesprekken en spel. Verplichte toetsen voor kleuters zijn er niet.

Krijgt mijn kleuter een rapport?

Dat verschilt per school; er is geen landelijke regel voor een kleuterrapport. Kijk in de schoolgids of vraag het de leerkracht.

Bronnen

  1. Verplichte toetsen basisschool — Rijksoverheid
  2. Geen toetsen meer voor kleuters — Rijksoverheid (2018-07-06)
  3. Wie bepaalt of mijn kind blijft zitten of overgaat naar de volgende klas? — Rijksoverheid
  4. Kleuter | Taalontwikkeling — Nederlands Jeugdinstituut

Meer artikelen