Kringpraat – kleuter taal

Taalontwikkeling van kleuters: wat kan een kind van 4, 5 en 6 jaar ongeveer?

Een vijfjarige begrijpt gemiddeld zo'n 3500 woorden. Wat je op 4, 5 en 6 jaar kunt verwachten en welke signalen je met school of JGZ bespreekt.

Tussen vier en zes jaar groeit de taal van een kind razendsnel. Volgens de JGZ-richtlijn Taalontwikkeling begrijpt een vijfjarige gemiddeld zo'n 3500 woorden en zegt het er ongeveer 3000. Zinnen worden langer, kinderen gaan 'en', 'want' en 'omdat' gebruiken, en vanaf vijf à zes jaar maken de meeste kinderen goedgevormde en samengestelde zinnen. Tegelijk is de spreiding groot: het ene kind is maanden eerder of later dan het andere, terwijl de volgorde van de stappen voor alle kinderen hetzelfde is.

Waar komen deze cijfers vandaan?

De JGZ-richtlijn Taalontwikkeling is de richtlijn die consultatiebureaus en GGD's gebruiken. Hij is geschreven door TNO en de NSDSK, en in 2023 op onderdelen aangepast. De beschrijving hieronder volgt de richtlijn en de kleuterpagina van het Nederlands Jeugdinstituut. Het zijn gemiddelden en richtpunten, geen meetlat voor je eigen kind.

Overzicht per leeftijd

Leeftijd Woordenschat (gemiddeld) Zinnen Verstaanbaarheid
3 jaar begrijpt ±1250, zegt ±1000 woorden korte zinnen, die snel langer worden 50–70% voor anderen
4 jaar groeit snel langere zinnen met meervoud, verkleinwoorden en vervoegde werkwoorden 75–90% voor anderen
5 jaar begrijpt ±3500, zegt ±3000 woorden zinnen met 'en', 'want', 'omdat' neemt verder toe
5–6 jaar verdere uitbreiding goedgevormde, ook samengestelde zinnen; woordvolgorde lijkt op die van volwassenen verfijning

Bron voor de cijfers: JGZ-richtlijn Taalontwikkeling, hoofdstuk 'Normale taalontwikkeling'.

Wat je bij een kind van 4 vaak hoort

Een vierjarige zit volgens de richtlijn midden in de 'differentiatiefase', de periode van tweeënhalf tot vijf jaar waarin de woordenschat het snelst groeit. Je hoort:

  • zinnen die steeds langer worden, met verkleinwoorden ('huisje') en meervouden;
  • werkwoorden in verschillende tijden, maar nog met fouten: 'ik loopte', 'we hebben ge-eten';
  • klanken die nog lastig zijn. Het NJi noemt voorbeelden als 'weps' voor wesp, 'soen' voor schoen en 'dlie' voor drie.

Het NJi noemt ook haperen als iets wat bij kleuters veel voorkomt: een woord herhalen of een klank langer aanhouden terwijl ze hun zin zoeken.

Wat je bij een kind van 5 vaak hoort

In de kleuterjaren gaan kinderen verbindingswoorden gebruiken: 'en', 'of', 'want', 'maar' en 'omdat'. Daarmee kunnen ze uitleggen ('ik huil, want ik ben gevallen') en verhalen aan elkaar rijgen. Ze begrijpen tijdwoorden als 'morgen', 'voor' en 'na' steeds beter.

Vertellen gaat beter, maar nog niet zoals bij een volwassene. Volgens het NJi geven kleuters vaak te veel of te weinig informatie en raken ze de volgorde kwijt. Over gedachten en gevoelens vertellen is meestal nog lastig. Opdrachten met meerdere stappen lukken steeds beter, al wordt een stap soms vergeten of omgedraaid.

Wat je bij een kind van 6 vaak hoort

Vanaf vijf à zes jaar beschrijft de JGZ-richtlijn een fase van verfijning. Kinderen maken goedgevormde zinnen, ook met bijzinnen, en de woordvolgorde lijkt steeds meer op die van volwassenen. De woordenschat blijft groeien, en in groep 3 komt daar het lezen bij, dat zelf weer veel nieuwe woorden oplevert.

Kinderen die met twee of meer talen opgroeien

Groeit je kind op met meer talen, dan gelden deze cijfers niet zomaar voor het Nederlands alleen. Volgens de richtlijn verloopt de ontwikkeling bij kinderen die vanaf de geboorte genoeg aanbod in beide talen krijgen vrijwel gelijk aan die van eentalige kinderen. Kinderen die het Nederlands pas later leren, bijvoorbeeld als ze naar de peuterspeelzaal of school gaan, kunnen in het Nederlands een tijd achterlopen terwijl hun thuistaal goed ontwikkeld is. Dat heet een blootstellingsachterstand en is iets anders dan een taalstoornis. Het NJi noemt het mengen van talen in het begin normaal. Meer daarover lees je in tweetalig opvoeden en het Nederlands op school.

Signalen om te bespreken

Het NJi noemt drie signalen waarbij je met iemand kunt overleggen:

  1. Je kind kan moeilijk duidelijk maken wat het bedoelt.
  2. Je kind lijkt eenvoudige uitleg niet te begrijpen.
  3. Je kind raakt boos of gefrustreerd omdat het zich niet goed kan uitdrukken.

Overleg in dat geval met de leerkracht, het consultatiebureau of de jeugdarts van de GGD, of de huisarts. Laat ook het gehoor controleren: de JGZ-richtlijn zegt dat een gehoorprobleem uitgesloten moet zijn voordat er conclusies over taal worden getrokken. Dit artikel is bedoeld om je een beeld te geven, niet om zelf een diagnose te stellen. Het verschil tussen een achterstand en een stoornis leggen we uit in taalachterstand of taalontwikkelingsstoornis.

Wat helpt in deze leeftijd

Volgens het NJi en de JGZ-richtlijn hoeft taal stimuleren niet ingewikkeld te zijn:

  • Geef tijd. Wacht tot je kind uitgesproken is, ook als het hapert.
  • Herhaal goed, verbeter niet. 'Ik loopte' wordt 'O, jij liep naar school.'
  • Maak zinnen een stukje langer. Zegt je kind 'auto', zeg dan 'Ja, een rode auto rijdt voorbij.'
  • Praat over de dag. Dat is vertellen oefenen.
  • Lees voor en praat erover. Laat je kind meedoen en samen een boek kiezen.
  • Speel beurtspelletjes en rollenspellen.

Kringpraat oefent drie van die dingen in korte spelletjes: luisteren naar opdrachten in stappen, vertellen in steeds langere zinnen en antwoorden op wie-, wat- en waaromvragen. Belangrijker dan welke app of welk boek ook is dat je kind elke dag iemand heeft die luistert.

Kringpraat – kleuter taal

180 korte spelletjes met Otto de otter, en na elk spelletje twee minuten samen praten zonder scherm.

Download in de App Store

Veelgestelde vragen

Hoeveel woorden kent een kind van vijf?

Volgens de JGZ-richtlijn Taalontwikkeling begrijpt een vijfjarige gemiddeld ongeveer 3500 woorden en zegt het er ongeveer 3000. Een driejarige begrijpt er gemiddeld 1250 en zegt er rond de 1000.

Is het normaal dat mijn kleuter 'ik loopte' zegt?

Ja. Het Nederlands Jeugdinstituut noemt fouten als 'ik loopte' of 'we hebben ge-eten' gewoon bij kleuters. Het kind past een regel toe die het heeft ontdekt. Herhaal de zin goed, zonder te zeggen dat het fout was.

Hoe verstaanbaar moet een kind van vier zijn?

De JGZ-richtlijn noemt dat op vierjarige leeftijd 75 tot 90 procent van wat een kind zegt verstaanbaar is voor anderen. Op driejarige leeftijd is dat 50 tot 70 procent.

Bronnen

  1. JGZ-richtlijn Taalontwikkeling (aangepast 2023) — NCJ / TNO / NSDSK (2023-08)
  2. Kleuter | Taalontwikkeling — Nederlands Jeugdinstituut
  3. Hoe werkt meertalig opvoeden? — Nederlands Jeugdinstituut

Meer artikelen