Kontrolka – prawa kierowcy

Kto może zatrzymać kierowcę do kontroli? Policja, ITD, straż miejska, Straż Graniczna i Żandarmeria

Pełne uprawnienia ma Policja. ITD sprawdza m.in. trzeźwość i rażące naruszenia, straż miejska głównie parkowanie i jednoślady. Tabela uprawnień.

Pełne uprawnienia do kontroli ruchu drogowego ma Policja – art. 129 Prawa o ruchu drogowym mówi wprost, że kontrolowanie ruchu należy do jej zadań. Oprócz niej kierowcę mogą zatrzymać: Inspekcja Transportu Drogowego (w określonym zakresie, także wobec osobówek), straż gminna lub miejska (wąski katalog spraw), Straż Graniczna i Służba Celno-Skarbowa, Żandarmeria Wojskowa (wobec kierowców wojskowych) oraz inspektorzy ochrony środowiska. Każda z tych służb ma inny zakres, a od niego zależy, czego może od Ciebie żądać.

Policja – zakres pełny

Art. 129 PoRD daje policjantowi długą listę uprawnień: legitymowanie, sprawdzanie dokumentów i ewidencji, badanie trzeźwości, sprawdzanie stanu technicznego, zatrzymywanie dokumentów, wydawanie poleceń, uniemożliwienie dalszej jazdy, używanie urządzeń pomiarowych i rejestrujących. Policja prowadzi też postępowanie mandatowe (art. 95 § 1 KPW). Szczegóły przebiegu kontroli opisujemy w poradniku kontrola drogowa krok po kroku.

Inspekcja Transportu Drogowego

Wiele osób sądzi, że ITD zajmuje się tylko ciężarówkami. Art. 129a ust. 1 PoRD przyznaje jej jednak kontrolę ruchu drogowego wobec kierującego, który:

  1. wykonuje przewóz drogowy (w rozumieniu ustawy o transporcie drogowym),
  2. jest badany na zawartość alkoholu lub środka działającego podobnie – bez względu na rodzaj pojazdu,
  3. naruszył przepisy, co zarejestrowały przyrządy kontrolno-pomiarowe lub urządzenia rejestrujące (także w pojeździe lub statku powietrznym),
  4. rażąco naruszył przepisy lub spowodował zagrożenie,
  5. przewozi towary niebezpieczne,
  6. transportuje odpady.

W tym zakresie inspektorom przysługują uprawnienia policjanta z art. 129 ust. 1 i 2, także wobec właściciela lub posiadacza pojazdu. W praktyce ITD kojarzy się kierowcom osobówek głównie z fotoradarami i odcinkowym pomiarem prędkości – wtedy pismo przychodzi do właściciela pocztą. Jak na nie odpowiedzieć, wyjaśniamy w artykule o wezwaniu do wskazania kierującego.

Wojewódzkie inspektoraty opisują swoje zadania przede wszystkim w kontekście transportu drogowego – np. WITD w Opolu wymienia kontrolę ruchu drogowego w ramach uprawnień z Prawa o ruchu drogowym obok kontroli przewoźników, a w sprawach transportowych wymierza kary pieniężne decyzjami administracyjnymi.

Straż gminna (miejska)

Art. 129b PoRD pozwala strażnikom kontrolować ruch tylko w gminach, które utworzyły straż, i tylko wobec:

  • kierującego, który nie stosuje się do zakazu ruchu w obu kierunkach (znak B-1),
  • uczestnika ruchu naruszającego przepisy o zatrzymaniu i postoju,
  • rowerów, motorowerów, hulajnóg elektrycznych, urządzeń transportu osobistego, pojazdów zaprzęgowych, jeźdźców,
  • pieszych i osób na urządzeniach wspomagających ruch,
  • naruszeń w strefie czystego transportu,
  • nacisku osi.

W tym zakresie strażnik może zatrzymać pojazd, sprawdzić dokumenty i dane w ewidencjach, wylegitymować, wydać polecenia, ustalić tożsamość z Rejestru Dowodów Osobistych i zażądać od właściciela wskazania, komu powierzył pojazd. Nie ma natomiast uprawnień do kontroli prędkości samochodu czy badania trzeźwości kierowcy auta.

Straż Graniczna i Służba Celno-Skarbowa

Według art. 129 ust. 4a PoRD funkcjonariusze tych służb mogą przeprowadzać kontrolę ruchu drogowego z większością uprawnień policjanta (legitymowanie, dokumenty, ewidencje, trzeźwość, stan techniczny, tachograf, polecenia, uniemożliwienie jazdy). Mogą też zatrzymywać dokumenty uprawniające do używania pojazdu, np. dowód rejestracyjny.

Od 2026 r. Straż Graniczna ma dodatkowe uprawnienia:

  • ustawa z 4 grudnia 2025 r. dopisała ją do art. 45 § 1 KPW obok Policji (Dz.U. 2025 poz. 1872, art. 5),
  • rozporządzenie z 26 lutego 2026 r. przewiduje, że kontrolę ruchu drogowego może wykonywać także nieumundurowany funkcjonariusz SG (Dz.U. 2026 poz. 247).

Żandarmeria Wojskowa

Kontrola kierujących pojazdami Sił Zbrojnych i żołnierzy w czynnej służbie, także w prywatnych autach, należy do Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organów porządkowych (art. 129 ust. 4). Wobec nich mają one uprawnienia policjanta.

Inspekcja Ochrony Środowiska

Art. 129 ust. 4aa PoRD przewiduje też kontrolę ruchu przez inspektorów Inspekcji Ochrony Środowiska – w zakresie m.in. legitymowania, dokumentów, poleceń, uniemożliwienia korzystania z pojazdu, który m.in. narusza wymagania ochrony środowiska, i kontroli transportu odpadów.

Tabela – kto czego może

Służba Zatrzymanie auta osobowego Trzeźwość Prędkość Dokumenty Mandat
Policja tak tak tak tak tak
ITD w zakresie art. 129a tak rejestracja urządzeniami, rażące naruszenia tak (w zakresie) tak, w swoim zakresie
Straż gminna/miejska tylko w sprawach z art. 129b nie nie tak (w zakresie) w swoim zakresie
Straż Graniczna, KAS tak tak – tak w zakresie ustaw
Żandarmeria tylko kierowcy wojskowi tak – tak –

Jak rozpoznać, z kim masz do czynienia

Zapytaj o formację i legitymację. Każdy funkcjonariusz kontroli powinien umieć wskazać podstawę swojego działania. Jeśli strażnik miejski chce kontrolować coś spoza art. 129b, możesz spokojnie zapytać, na jakiej podstawie – ale nie odjeżdżaj w trakcie, tylko zgłoś zastrzeżenia na piśmie.

W Kontrolce karty opisują uprawnienia Policji, bo z nią kierowca styka się najczęściej; jeśli zatrzymała Cię inna służba, sprawdź jej zakres w tabeli powyżej. O tym, kiedy kontrolujący musi się przedstawić, piszemy w artykule Czy policjant musi się przedstawić?.

Kontrolka – prawa kierowcy

Dokumenty, alkomat, pojazd i mandat – spokojnie, krok po kroku, z przepisem przy każdej odpowiedzi.

Pobierz z App Store

Najczęstsze pytania

Czy straż miejska może mnie zatrzymać za prędkość?

Nie na podstawie art. 129b Prawa o ruchu drogowym. Strażnicy gminni kontrolują ruch tylko w zakresie wymienionym w ustawie: m.in. zakaz ruchu w obu kierunkach, zatrzymanie i postój, ruch rowerów, hulajnóg i pieszych, strefy czystego transportu oraz nacisk osi. Przekroczenia prędkości tam nie ma.

Czy inspektor ITD może zbadać mnie alkomatem, gdy jadę osobówką?

Tak. Art. 129a ust. 1 pkt 2 PoRD przyznaje Inspekcji Transportu Drogowego kontrolę ruchu w zakresie badania trzeźwości każdego kierującego, a pkt 4 – kontrolę kierującego, który rażąco naruszył przepisy lub spowodował zagrożenie.

Źródła

  1. Ustawa – Prawo o ruchu drogowym, Dz.U. 2024 poz. 1251 (art. 129, 129a, 129b) — Kancelaria Sejmu (ELI)
  2. Rozporządzenie MSWiA z dnia 26 lutego 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz.U. 2026 poz. 247) — Kancelaria Sejmu (ELI)
  3. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, Dz.U. 2026 poz. 1336 (art. 95) — Kancelaria Sejmu (ELI)
  4. Ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego (Dz.U. 2025 poz. 1872), art. 5 — Kancelaria Sejmu (ELI)
  5. WITD Opole – zadania, prawa i obowiązki inspektorów — Wojewódzki Inspektorat Transportu Drogowego w Opolu

Więcej artykułów