Spiegeltherapie na een beroerte: wat zeggen de KNGF-richtlijn en het onderzoek?
De KNGF-richtlijn uit 2014 raadde spiegeltherapie voor de arm niet routinematig aan; de Cochrane-review uit 2018 vond later een matig bewezen effect. Zo zit het.
Spiegeltherapie kan na een beroerte helpen om de arm beter te laten functioneren, vooral als aanvulling op de gewone revalidatie. Dat concludeerde de Cochrane-review uit 2018 op basis van 62 studies, met bewijs van matige kwaliteit. De Nederlandse KNGF-richtlijn Beroerte uit 2014 was nog voorzichtiger en raadde spiegeltherapie voor de arm níet routinematig aan, voor het been wel als aanvulling. Of het in jouw situatie zinvol is, bepaalt je behandelteam.
Die schijnbare tegenstrijdigheid heeft een eenvoudige verklaring: tussen 2014 en 2018 zijn er veel nieuwe studies bijgekomen. Hieronder lees je wat er precies is gevonden en hoe je het thuis verstandig aanpakt.
Wat is spiegeltherapie?
Je zit aan tafel met een spiegel rechtop tussen je armen, de spiegelkant naar je niet-aangedane arm. De aangedane arm ligt achter de spiegel. Als je de gezonde hand beweegt en in de spiegel kijkt, lijkt het alsof de aangedane hand soepel meebeweegt. Het idee is dat dat visuele signaal de hersengebieden voor beweging activeert, ook al komt er uit de aangedane arm zelf weinig gevoel of beweging.
Wat de KNGF-richtlijn (2014) zegt
De KNGF-richtlijn Beroerte bespreekt spiegeltherapie apart voor arm en been:
| Conclusie richtlijn | Aanbeveling | |
|---|---|---|
| Arm en hand | onduidelijk of het beter werkt dan andere interventies; studies hadden te weinig deelnemers | niet routinematig toepassen |
| Been | aannemelijk dat het selectieve bewegingen en basale ADL verbetert | overwegen als aanvulling, vooral voor het optrekken van de voet |
De richtlijn beschrijft ook een opstelling: een spiegel van 45 bij 60 centimeter, loodrecht op tafel, de bovenrand minstens op ooghoogte. Varianten zijn beide armen bewegen, alleen de gezonde arm bewegen, of de therapeut beweegt de aangedane arm mee.
De neurologische richtlijn Herseninfarct en hersenbloeding gaat in de module over oefentherapie vooral in op intensiteit en op (modified) constraint-induced movement therapy, en noemt spiegeltherapie daar niet.
Wat de Cochrane-review (2018) vond
Een onderzoeksgroep rond Holm Thieme bundelde voor Cochrane 62 studies met 1.982 deelnemers, gemiddeld 59 jaar oud.
- Motorische functie: matig bewijs voor een verbetering ten opzichte van andere behandelingen (36 studies, 1.173 deelnemers).
- Dagelijkse activiteiten en pijn: ook positieve effecten, maar met minder zekerheid. Pijn verbeterde vooral bij mensen met CRPS na een beroerte.
- Neglect: geen duidelijk effect.
- Duur: in een deel van de studies bleef het effect op beweging zes maanden behouden.
De auteurs zien spiegeltherapie vooral als aanvulling op de gewone revalidatie, niet als vervanging.
Hoe je het het beste uitvoert
Een vervolganalyse uit 2019 van dezelfde groep keek naar 32 studies en vergeleek uitvoeringsvormen:
- Grote spiegel gaf meer effect dan een kleine.
- Eenzijdig bewegen (alleen de gezonde arm) gaf meer effect dan beide armen tegelijk.
- Oefeningen zonder voorwerpen gaven meer effect dan oefeningen waarbij je iets vastpakt.
Geen van die verschillen was statistisch zeker, dus het zijn aanwijzingen, geen regels. Ze sluiten wel aan bij wat veel therapeuten in de praktijk doen.
Spiegeltherapie thuis: een stappenplan
- Laat het eerst voordoen door je fysio- of ergotherapeut en spreek af welke oefeningen, hoe lang en hoe vaak.
- Kies een rustige plek zonder spiegelingen van ramen of lampen.
- Zet de spiegel recht in het midden voor je, groot genoeg voor hand en onderarm.
- Haal ring en horloge van je zichtbare hand.
- Begin met eenvoudige bewegingen: vingers spreiden, vuist maken, pols buigen en strekken.
- Kijk alleen in de spiegel, niet naar je echte aangedane hand.
- Stop bij vermoeidheid, duizeligheid of pijn.
Een timer voorkomt dat je de hele tijd op de klok kijkt; Laterio heeft er een in de spiegeltherapie-uitleg, met 3, 5 of 10 minuten.
Voor wie is het minder geschikt?
Over contra-indicaties is weinig harde informatie. Praktische punten om met je therapeut te bespreken:
- Ernstige neglect of gezichtsvelduitval kan het lastig maken om de spiegel goed te gebruiken.
- Vermoeidheid is na een beroerte heel gewoon; korte sessies zijn dan beter.
- Als het kijken naar de spiegel onrustig of verwarrend voelt, is een andere oefenvorm misschien beter.
Spiegeltherapie bij andere aandoeningen
Spiegeltherapie wordt ook gebruikt bij fantoompijn en bij CRPS, meestal als derde stap van graded motor imagery na links-rechtsherkenning en bewegingsvoorstelling. Over fantoompijn lees je meer in Fantoompijn en spiegeltherapie. Wat de vergoeding van fysiotherapie in 2026 betreft: zie Fysiotherapie vergoed in 2026.
Conclusie
Na een beroerte is spiegeltherapie een eenvoudige, goedkope aanvulling met matig bewijs voor een betere armfunctie. De KNGF-richtlijn uit 2014 was terughoudender, maar de latere Cochrane-review is positiever. Doe het thuis alleen als je therapeut het heeft voorgedaan, met een grote spiegel, eenvoudige bewegingen zonder voorwerpen en korte sessies die je volhoudt.
Beelden herkennen, paren vergelijken, houdingen voorstellen – met een programma dat je samen met je therapeut instelt.
Download in de App StoreVeelgestelde vragen
Hoe lang duurt een spiegeltherapie-sessie na een beroerte?
In de studies van de Cochrane-review varieerden sessies van 15 tot 60 minuten, drie tot zeven keer per week, gedurende twee tot acht weken. Gemiddeld was het vijf keer per week een half uur, vier weken lang.
Kan ik spiegeltherapie thuis doen?
Dat kan, als je fysio- of ergotherapeut het heeft voorgedaan en de opstelling, de oefeningen en de duur met je heeft afgesproken. Bij vermoeidheid, duizeligheid of pijn stop je en overleg je.
Bronnen
- Thieme H et al. Mirror therapy for improving motor function after stroke. Cochrane Database Syst Rev 2018 — Cochrane Library (2018)
- Morkisch N, Thieme H, Dohle C. How to perform mirror therapy after stroke? Evidence from a meta-analysis. Restor Neurol Neurosci 2019 — Restorative Neurology and Neuroscience (2019)
- KNGF Clinical Practice Guideline for Physical Therapy in patients with stroke (2014) — KNGF (2014)
- Richtlijn Herseninfarct en hersenbloeding – Oefentherapie na herseninfarct/-bloeding — Nederlandse Vereniging voor Neurologie / Richtlijnendatabase