Hb te laag of ferritine laag bij Sanquin: wat betekent uitstel?
Onder 8,4 (man) of 7,8 mmol/l (vrouw) mag je die dag geen bloed geven. Lage ferritine betekent 6 tot 12 maanden pauze. Zo werken Hb en ijzer bij Sanquin.
Is je Hb te laag, dan mag je die dag niet doneren. De grens voor volbloed is 8,4 mmol/l voor mannen en 7,8 mmol/l voor vrouwen. Is je ferritine – je ijzervoorraad – laag, dan krijg je een langere pauze van 6 tot 12 maanden. Beide zijn bedoeld om jou te beschermen, niet de patiënt: je lichaam heeft ijzer nodig om na een donatie nieuw bloed te maken.
Uitgesteld worden voelt als een afwijzing, zeker als je speciaal vrij hebt genomen. In onderzoek van Sanquin wordt dat ook genoemd als een reden dat donors afhaken. Toch is het geen oordeel over je gezondheid in het algemeen. Hieronder lees je wat er gemeten wordt, waarom, en wat je ermee kunt.
Twee metingen, twee functies
| Hemoglobine (Hb) | Ferritine | |
|---|---|---|
| Wat het is | het eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof vervoert | het eiwit dat ijzer opslaat |
| Wanneer gemeten | bij elke donatie, met een vingerprik | bij je eerste bezoek en na elke vijfde volbloeddonatie |
| Gevolg bij lage waarde | die dag niet doneren | langere pauze, minder vaak oproepen |
| Vergelijk het met | het geld op je betaalrekening | je spaarrekening |
De vergelijking met rekeningen is vrij: Hb laat zien hoeveel er nu beschikbaar is, ferritine hoeveel er in reserve staat. Na een donatie haalt je lichaam ijzer uit de voorraad om nieuw hemoglobine te maken, schrijft Sanquin op zijn Hb-pagina. Raakt de reserve leeg, dan zakt je Hb ook. Ferritine is daarom een vroeger signaal dan Hb.
De Hb-grenzen van Sanquin
Sanquin noemt deze minimumwaarden:
| Donatie | Man | Vrouw |
|---|---|---|
| Volbloed | 8,4 mmol/l | 7,8 mmol/l |
| Plasma | 8,1 mmol/l | 7,5 mmol/l |
Plasmadonors hebben een lagere grens omdat ze de meeste rode bloedcellen terugkrijgen; hun Hb daalt minder.
Waarom je Hb op de dag zelf kan tegenvallen
Een te lage meting is niet altijd een teken van een structureel probleem. Sanquin noemt een paar factoren die de waarde tijdelijk drukken:
- Menstruatie. Wie tijdens of vlak na de menstruatie doneert, kan een lagere Hb hebben dan normaal.
- Duursport. Na een zware duurprestatie zoals een marathon daalt je Hb tijdelijk, omdat rode bloedcellen bij intensieve inspanning beschadigen. Sanquin adviseert dan te wachten met doneren.
- Eerdere donaties. Doneren zelf verlaagt het Hb; daarom wordt het elke keer gemeten.
Een lage Hb kan ook andere oorzaken hebben, zoals hevige menstruaties, een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur, of een bloedziekte. Heb je klachten als vermoeidheid, duizeligheid of kortademigheid, ga dan naar je huisarts in plaats van af te wachten.
Het ferritinebeleid
Sanquin meet sinds november 2017 ferritine bij volbloeddonors. Het beleid is tussen 2017 en 2019 gefaseerd ingevoerd en in een studie in Transfusion uit 2020 beschreven:
| Ferritine | Gevolg (zoals beschreven in het onderzoek) |
|---|---|
| boven 30 ng/ml | geen extra pauze; normale wachttijd van 56 of 122 dagen |
| 15 tot en met 30 ng/ml | 6 maanden uitstel |
| onder 15 ng/ml | 12 maanden uitstel |
Een artikel in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde van januari 2025 vat het samen als 6 tot 12 maanden uitstel bij een ferritine van 30 ng/ml of lager. Sanquin zelf noemt op zijn sites geen drempelwaarden, dus de exacte grens die op jou van toepassing is, hoor je bij je keuring.
Werkt het?
Volgens de NTvG-studie wel, met een kanttekening. Over 36 maanden na invoering daalde het aandeel donors met ijzertekort, lage ferritine en een te laag Hb, en stegen Hb en ferritine gemiddeld. Tegelijk kwamen mannen minder vaak terug na hun pauze. De onderzoekers concluderen dat het beleid de ijzerstatus van donors verbetert, maar dat het meer inspanning vraagt om donors te werven en te behouden.
Lage ferritine en plasma
Een lage ferritine betekent niet dat je helemaal niets kunt. Op de plasmapagina staat wel dat je eerste plasmadonatie 6 tot 12 maanden kan worden uitgesteld als je kort daarvoor bij een bloeddonatie een lage ferritine had. Daarna adviseert Sanquin bij een lage ferritine om hooguit eens per twee maanden plasma te geven. Overstappen is dus geen snelle omweg, maar kan op langere termijn een optie zijn. Het verschil tussen beide donatievormen staat in Plasma of bloed doneren.
IJzertabletten: wel of niet?
In het Transfusion-artikel staat dat Sanquin donors met een lage ferritine of Hb geen ijzersuppletie adviseert; donors kunnen er zelf voor kiezen. Dat is een bewuste keuze en geen vergeetachtigheid. IJzer slikken zonder dat er een tekort is vastgesteld, is niet zonder risico, en een tekort kan een andere oorzaak hebben die je huisarts moet uitzoeken. Lees je in een Zweedse of Finse bron dat donors daar wel ijzertabletten meekrijgen: dat klopt, maar dat is het beleid van die bloedbanken, niet van Sanquin.
Wat je zelf kunt doen
- Plan niet vlak na zware inspanning. Na een marathon of lange duurtraining is je Hb tijdelijk lager.
- Houd de wachttijd aan, ook als je je goed voelt. Vrouwen 122 dagen, mannen 56 dagen; zie Hoe vaak mag je bloed geven?
- Bekijk je waarden. In MijnSanquin staan je Hb- en bloeddrukwaarden. Wie zijn eigen lijn wil volgen, kan zijn Hb ook in het Hb-logboek van Bloedmaatje noteren; die gegevens blijven op je telefoon.
- Ga bij klachten naar de huisarts. Moeheid of kortademigheid zijn een reden voor een eigen onderzoek, los van het doneren.
Te hoog Hb kan ook
Minder bekend: een te hoge Hb is ook een signaal. Volgens Sanquin kan dat komen door uitdroging, roken, longziekte of verblijf op grote hoogte, en zelden door erfelijke hemochromatose of een beenmergziekte. Mensen met hemochromatose kunnen onder voorwaarden donor zijn; Sanquin hanteert voor hen eigen ferritinegrenzen.
Samengevat
Een te laag Hb betekent: vandaag niet. Een lage ferritine betekent: langere tijd niet, zodat je voorraad kan herstellen. Beide regels beschermen de donor. Wie uitgesteld is, mag gewoon terugkomen na de afgesproken termijn – en de NTvG-cijfers laten zien dat die pauze daadwerkelijk werkt.
Een logboek voor je bloed- en plasmadonaties, met aftellen tot je volgende keer.
Download in de App StoreVeelgestelde vragen
Wat is de Hb-grens om bloed te mogen geven?
Voor volbloed minimaal 8,4 mmol/l bij mannen en 7,8 mmol/l bij vrouwen. Voor plasma ligt de grens lager: 8,1 mmol/l bij mannen en 7,5 mmol/l bij vrouwen.
Hoe lang moet je wachten bij een lage ferritine?
Bij Sanquin volgt bij een ferritine van 30 ng/ml of lager een pauze van 6 tot 12 maanden. In onderzoek naar het beleid staat 6 maanden bij 15 tot 30 en 12 maanden onder 15 ng/ml.
Moet ik ijzertabletten slikken als mijn ferritine laag is?
Sanquin geeft daar geen standaardadvies over. Twijfel je over je ijzer of heb je klachten, overleg dan met je huisarts.
Bronnen
- Hemoglobine — Sanquin
- Minder ijzerdeficiëntie bij volbloeddonors: dit is het effect van ferritinegestuurde donatie-intervallen — Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (via UMC Utrecht) (2025-01-03)
- First results of a ferritin-based blood donor deferral policy in the Netherlands — Transfusion (Vinkenoog e.a.) (2020)
- Plasma doneren — Sanquin
- Veelgestelde vragen — Sanquin