Breireken

Gelijkmatig meerderen of minderen: zo reken je het uit (rond en heen en weer)

Deel je steken door het aantal meerderingen en verdeel de rest. Met uitgewerkte voorbeelden voor rondbreien en heen en weer breien, en de valkuilen.

Om gelijkmatig te meerderen deel je het aantal steken op de naald door het aantal meerderingen. Het hele getal is het aantal steken dat je tussen twee meerderingen breit; de rest verdeel je door een paar groepen één steek groter te maken. Bij minderen haal je eerst twee steken per mindering van het totaal af, omdat elke mindering twee steken opmaakt.

Dat is de hele regel. In de praktijk gaat het mis op drie plekken: de rest belandt aan het eind van de toer, bij heen en weer breien worden de kantsteken vergeten, en bij minderen wordt de deling op het verkeerde getal gedaan. Hieronder werken we alle drie uit met echte getallen.

Waarom patronen het niet voorrekenen

Een patroon met zes maten zou voor elke maat een aparte regel nodig hebben. Daarom staat er meestal kortweg „meerder 12 steken gelijkmatig verdeeld”. Ook grote garenmerken doen dat: in een patroon van Lana Grossa staat bij de mouw letterlijk dat je in de laatste toer van de boord 16 steken gelijkmatig verdeeld meerdert, van 32 naar 48 steken (Lana Grossa, Filati Journal 62). Hoe je ze verdeelt, laat het patroon aan jou over.

Rondbreien: de basisformule

Bij rondbreien is de toer een cirkel. Het eind sluit aan op het begin, dus elke groep is gelijkwaardig.

  1. Deel het aantal steken door het aantal meerderingen.
  2. Het hele getal is je groepsgrootte.
  3. De rest is het aantal groepen dat één steek groter wordt.

Voorbeeld 1: 96 steken, meerder 12. 96 / 12 = 8, rest 0. Je breit twaalf keer „brei 8, meerder 1” en eindigt met 108 steken.

Voorbeeld 2: 100 steken, meerder 16. 100 / 16 = 6, rest 4. Vier groepen worden 7 steken groot, twaalf groepen blijven 6:

  • 4 × (brei 7, meerder 1)
  • 12 × (brei 6, meerder 1)

Controle: 4 × 7 + 12 × 6 = 28 + 72 = 100 steken gebreid, plus 16 meerderingen = 116.

Wie het netjes wil, wisselt de grote en kleine groepen af in plaats van ze in twee blokken te breien. Kate Atherley laat in Modern Daily Knitting precies dat zien met 52 steken en 6 meerderingen: niet zes groepen van 8 met een gat van 12 steken aan het eind, maar groepen van 9 en 8 door elkaar.

Minderen: eerst aftrekken, dan delen

Een mindering zoals k2tog, in het Nederlands „2 steken recht samenbreien”, maakt van twee steken één (Craft Yarn Council). Wie 120 steken door 9 minderingen deelt, rekent dus met het verkeerde getal.

Voorbeeld 3: 120 steken, minder 9 (rond).

  1. Steken die in minderingen opgaan: 9 × 2 = 18.
  2. Vrije steken: 120 − 18 = 102.
  3. 102 / 9 = 11, rest 3.

Resultaat:

  • 3 × (brei 12, 2 steken samen)
  • 6 × (brei 11, 2 steken samen)

Controle: 3 × 14 + 6 × 13 = 42 + 78 = 120. Je houdt 111 steken over.

Heen en weer breien: de kanten tellen anders

Bij heen en weer breien is de naald geen cirkel maar een lijn. Een meerdering in de allereerste of allerlaatste steek zit in de naad of de kantsteek en wordt slordig. De oplossing: behandel de twee uiteinden samen als één tussenruimte en verdeel die over begin en eind.

Voorbeeld 4: 60 steken, meerder 7 (heen en weer). Zo komt het uit als je de rest eerst naar de randen laat gaan:

Stap Instructie Steken gebreid
begin brei 5, meerder 1 5
midden 2 × (brei 9, meerder 1) 18
midden 4 × (brei 8, meerder 1) 32
eind brei 5 5
totaal 7 meerderingen 60 → 67

Het patroon is symmetrisch: vijf steken aan beide kanten, daartussen gelijke groepen.

Voorbeeld 5: 60 steken, minder 7 (heen en weer). Vrije steken: 60 − 14 = 46. Met vier steken aan elke kant en de rest in het midden:

  • brei 4, 2 samen
  • 2 × (brei 7, 2 samen)
  • 4 × (brei 6, 2 samen)
  • brei 4

Controle: 6 + 18 + 32 + 4 = 60 steken, je houdt er 53 over.

Hoe veel meerderingen kunnen er maximaal?

Er is een grens, en die verschilt per methode:

Situatie Maximum bij N steken
meerderen, rond N (na elke steek één)
meerderen, heen en weer N − 1 (alleen tussen steken)
minderen, rond N / 2 (alles samenbreien)
minderen, heen en weer (N − 2) / 2 (één kantsteek aan elke kant vrij)

Vraagt een patroon meer dan dit, dan staat er waarschijnlijk iets anders bedoeld, zoals meerderen over twee toeren.

Meerderen over meerdere toeren

Soms moet je niet in één toer, maar over een stuk breiwerk meerderen, bijvoorbeeld bij een mouw. Dat is dezelfde rekensom, alleen met toeren in plaats van steken. De Britse Knitting & Crochet Guild beschrijft het met 90 toeren en 15 paar meerderingen: 90 gedeeld door 16 (15 + 1 voor het rechte stuk aan het eind) geeft 5, rest 10. Uitkomst: 6 keer om de 5 toeren en 9 keer om de 6 toeren, plus 6 rechte toeren. Ook hier is het principe: hele getal plus een verdeelde rest.

Welke meerdering gebruik je?

De verdeling zegt waar je meerdert, niet hoe. In Engelstalige patronen zie je vaak:

  • M1 / M1L / M1R: een steek maken uit de draad tussen twee steken; naar links of rechts hellend.
  • kfb: in de voor- en achterkant van één steek breien; zichtbaar als een klein knoopje.
  • yo: een omslag; geeft een gaatje, bedoeld voor kantpatronen.

Na een boord is een onzichtbare meerdering uit de tussendraad, gedraaid gebreid, de gangbare keuze. Meer over de afkortingen lees je in Engelse breiafkortingen in het Nederlands.

Snel controleren voordat je begint

  • Tel groepsgrootte × aantal groepen bij elkaar op: dat moet je beginaantal zijn.
  • Bij minderen: tel er twee steken per mindering bij op.
  • Zet bij grote aantallen een markeerder na elke tiende meerdering, dan ben je niet de tel kwijt als je onderbroken wordt.

Wil je het niet steeds op een kladblaadje uitrekenen, dan doet Breireken dit voor je en schrijft het als instructie met toerkaart, gratis en zonder account. Werk je met een proeflapje dat niet klopt, lees dan eerst hoe je je stekenverhouding omrekent, want een verkeerd beginaantal maakt elke verdeling scheef.

Breireken

De rekenhulp voor breiers: gelijk verdelen, proeflapje, maat, garen en toeren tellen.

Download in de App Store

Veelgestelde vragen

Waarom tel ik bij minderen twee steken per mindering af?

Een mindering zoals 2 steken samenbreien gebruikt twee steken van de vorige toer en levert er één op. Haal daarom eerst twee keer het aantal minderingen van je steken af en verdeel pas daarna de vrije steken over de groepen.

Mag de verdeling een beetje ongelijk zijn?

Ja. Een verschil van één steek tussen groepen zie je in het breiwerk niet. Wat je wel ziet, is een lange strook zonder meerderingen aan het eind van de toer; spreid de rest daarom over de hele toer.

Bronnen

  1. Techniques in Depth: Less Evenly Across? — Modern Daily Knitting (Kate Atherley) (2021-03-19)
  2. Calculate Increases — The Knitting & Crochet Guild
  3. Knitting Abbreviations — Craft Yarn Council
  4. Pulli Lala Berlin Brushy, Modell 51 – Filati Journal 62 (PDF) — Lana Grossa / für Sie (2024-04)

Meer artikelen