Vaarbewijs 1 & 2 Oefenen

KVB 2 navigatie: koersberekening, getijden en de vier invulvragen zonder paniek

Van kompaskoers naar ware koers met deviatie en variatie, drift en stroom, de 1/12-regel en LAT. Zo pak je de open rekenvragen 24 tot 27 van KVB 2 aan.

Het navigatiedeel van KVB 2 draait om drie vaardigheden: een kompaskoers omrekenen naar een ware koers (en terug) met deviatie en variatie, een koers corrigeren voor wind en stroom, en met getijgegevens uitrekenen hoeveel water er op een bepaald moment staat. De vier laatste vragen van het examen, 24 tot en met 27, zijn invulvragen waarbij je zelf een getal intypt dat binnen een vooraf bepaalde marge moet liggen. Je werkt daarbij op een kaartfragment van het Markermeer of de Waddenzee. Volgens de exameneisen gaan 19 van de 27 vragen over navigatie.

Wat er precies in eindterm F zit

Onderdeel Kern
F1 Meteorologie hoge en lage druk, fronten, mist, wolkensoorten, weerberichten gebruiken
F2 Nautische bescheiden zeekaarten 1800-serie, kaartdatum, schaal, kaarttekens, getijtafels, HP33-stroomatlas, Berichten aan Zeevarenden
F3 Koers- en plaatsbepaling IALA-A en SIGNI, lichtkarakters, kompas, variatie en deviatie, drift en stroom, getijden, positiebepaling, GPS-begrippen

Bij GPS verwacht het CBR dat je afkortingen als POS, COG, SOG, BRG, DST, TTG, ETA, XTE en MOB kent. Voor de kaarttekens is er een bijlage met een selectie die je zonder legenda moet herkennen: kerk, molen, toren, LAT en NAP, verboden ankergebied, ton- en bakenvormen, betonningsrichting en meer.

Koersen: van kompas naar kaart

Er zijn drie "noorden" en dus drie koersen:

Koers Ten opzichte van Afkorting
Kompaskoers het noorden van jouw kompas aan boord KK
Magnetische koers het magnetische noorden MgK
Ware koers het geografische noorden (de kaart) WK

De verschillen:

  • Deviatie: KK → MgK. De afwijking van je kompas door ijzer, motor en elektronica aan boord. Hij verschilt per koers en staat in de deviatietabel.
  • Variatie: MgK → WK. Het verschil tussen magnetisch en geografisch noorden. Je leest hem uit de kompasroos op de kaart, met het jaartal en de jaarlijkse verandering.
  • Miswijzing: deviatie en variatie samen.

De rekenregel

Oostelijke afwijkingen tel je op, westelijke trek je af als je van kompas naar kaart rekent:

KK + deviatie = MgK

MgK + variatie = WK

Rekenvoorbeeld: je stuurt 090° op het kompas. De deviatietabel geeft bij die koers 3° west, de kaart 2° oost.

  • MgK = 090 − 3 = 087°
  • WK = 087 + 2 = 089°

Ga je de andere kant op (je zet een koers uit op de kaart en wilt weten wat je moet sturen), dan draai je de tekens om. Fouten ontstaan bijna altijd bij die omkering. Schrijf elke tussenstap op het kladpapier, met de letters ervoor.

Wind en stroom

Drift

Wind duwt een boot zijwaarts. Het verschil tussen de koers die je stuurt en de koers die je door het water aflegt, is de drift. Om een bepaalde koers door het water te houden, stuur je iets tegen de wind in.

Stroom

Stroom verzet het water zelf, en jij met het water mee. Daardoor verschilt je koers door het water van je grondkoers: wat je echt over de bodem aflegt. In de kaart los je dat op met een stroomdriehoek:

  1. Zet vanaf je vertrekpunt de stroom uit voor één uur (richting en snelheid, uit de stroomatlas of de getijstroomgegevens op de kaart).
  2. Neem vanaf het eind van die stroomvector met de passer je eigen vaart door het water.
  3. Snijd die cirkel met de gewenste grondkoerslijn.
  4. De lijn van het eind van de stroomvector naar dat snijpunt is de koers die je door het water moet sturen.

Daarna reken je die ware koers terug naar een kompaskoers. Zo'n opgave, met wind, stroom én miswijzing, is precies het type invulvraag dat aan het eind van het examen komt.

Getijden

De exameneisen noemen: het ontstaan van het getij, springtij en doodtij in relatie met de maan, de 1/12-regel, reductievlakken (NAP en LAT), en het werken met de getijtafels en de HP33.

De 1/12-regel

Tussen laag- en hoogwater (ongeveer zes uur) stijgt het water niet gelijkmatig. Als vuistregel stijgt het per uur:

Uur na laagwater Stijging (deel van het totale verschil) Cumulatief
1 1/12 1/12
2 2/12 3/12
3 3/12 6/12
4 3/12 9/12
5 2/12 11/12
6 1/12 12/12

Voorbeeld: laagwater 0,4 m boven LAT, hoogwater 2,8 m. Het verschil is 2,4 m, dus 1/12 = 0,2 m. Drie uur na laagwater staat het water 6/12 × 2,4 = 1,2 m hoger, dus 1,6 m boven LAT. Staat er op de kaart een droogvallende plaat van 1,1 m, dan heb je op dat moment 0,5 m water boven die plaat. Met een diepgang van 0,9 m kom je er dus niet over.

NAP en LAT

Op zeekaarten van de getijdewateren zijn dieptes gegeven ten opzichte van LAT (Lowest Astronomical Tide), het laagste astronomische getij. Op binnenwateren wordt vaak met NAP of een kanaalpeil gewerkt. Bij elke opgave is de eerste vraag: ten opzichte van welk vlak is dit getal gegeven?

Dat principe zit al in KVB 1. In vraag 28 van het voorbeeldexamen KVB 1 heeft een brug een doorvaarthoogte van 12 dm boven kanaalpeil, ligt kanaalpeil 2 dm onder NAP en staat het water op NAP + 2 dm. Het water staat dus 4 dm boven kanaalpeil, en de doorvaarthoogte is 12 − 4 = 8 dm. Het CBR raadt aan om zoiets met een schetsje op te lossen; bij getijopgaven werkt dat net zo.

Praktisch op het examen

Volgens het CBR neem je zelf een koersplotter (of geodriehoek of parallelliniaal) en een passer mee. De examenkaart, kladpapier en een rekenmachine krijg je. Het examen duurt 90 minuten.

Een indeling die veel kandidaten helpt:

  1. Maak eerst vragen 1 tot en met 23 (meerkeuze en sleepvragen), in ongeveer 40 minuten.
  2. Houd minstens 45 minuten over voor de vier invulvragen. Daar zit het kaartwerk.
  3. Reken elke invulvraag twee keer: eerst op de kaart, dan controleren met de rekenmachine.
  4. Rond pas helemaal aan het eind af, en let op de eenheid die in het invulvak staat (kilometers of mijlen, hele decimeters).

Hoe nauwkeurig moet het zijn?

Bij het voorbeeldexamen KVB 2 staat een tabel met de marges voor de invulvragen. Ze verschillen per kaart:

Grootheid Kaart Markermeer Kaart Waddenzee
Koers of peiling 2 graden 3 graden
Tijd 2 minuten 2 minuten
Afstand 0,2 km 0,1 mijl
Snelheid 0,4 km/u 0,2 mijl/uur
Positie 0,2' breedte, 0,3' lengte 0,1' breedte, 0,2' lengte

Op het Markermeer werk je dus in kilometers, op de Waddenzee in zeemijlen. In het voorbeeldexamen zijn de vier invulvragen samen 12 punten waard (4, 2, 4 en 2): een kruispeiling met deviatietabel, een afstand na anderhalf uur varen met een GPS die op km/u staat, een ware koers met stroom, en een waterdiepte bij laagwater twee dagen na nieuwe maan. Met 12 van de 50 punten in vier vragen kun je je hier geen slordigheid veroorloven.

Oefenen zonder echte zeekaart

De echte examenkaart is een officieel kaartfragment, en die mag je niet zomaar thuis namaken. Oefenen met kaartwerk kan wel met het voorbeeldexamen KVB 2 en met de kaarten uit lesboeken. In Vaarbewijs 1 & 2 Oefenen staan oefenkaarten en rekenvragen in dezelfde vorm als de invulvragen, met stap-voor-stap uitleg bij deviatie, variatie, drift en stroom. Die kaarten zijn zelf getekend en geen officiële zeekaarten, dus combineer ze met een echt kaartfragment.

Weet je nog niet zeker of je KVB 2 nodig hebt, lees dan eerst het verschil tussen vaarbewijs 1 en 2. En voor de betonning op het wad: SIGNI en IALA-A.

Vaarbewijs 1 & 2 Oefenen

KVB 1 en KVB 2: vaarregels, lichten, betonning, geluidsseinen en kaartpassen in korte rondjes.

Download in de App Store

Veelgestelde vragen

Wat moet ik meenemen naar het examen KVB 2?

Naast je reserveringsnummer en identiteitsbewijs: een koersplotter, geodriehoek of parallelliniaal en een scheepspasser of potloodpasser. De examenkaart, kladpapier en een rekenmachine krijg je van het CBR.

Hoe nauwkeurig moeten de antwoorden op de invulvragen zijn?

Het CBR noemt bij het voorbeeldexamen KVB 2 de marges. Op de Markermeerkaart: 2 graden bij koers of peiling, 2 minuten bij tijd, 0,2 km bij afstand. Op de Waddenzeekaart: 3 graden, 2 minuten en 0,1 mijl.

Wat is het verschil tussen variatie en deviatie?

Variatie is het verschil tussen het ware en het magnetische noorden en hangt af van waar je bent; je leest hem uit de kaart. Deviatie is de afwijking van jouw kompas door ijzer en elektronica aan boord en hangt af van de koers; je leest hem uit de deviatietabel van je schip.

Bronnen

  1. Exameneisen KVB2 (eindterm F: Navigatie) — CBR (2026-11-20)
  2. Voorbeeldexamen Klein vaarbewijs 2 (KVB2) — CBR (2026-11-20)
  3. Hoe gaan de theorie-examens vaarbewijs? — CBR (2026-11-20)
  4. Voorbeeldexamen Klein Vaarbewijs 1 (vraag 28, doorvaarthoogte) — CBR (2026-11-20)

Meer artikelen