Lichtenleer voor het klein vaarbewijs: zo lees je een schip in het donker
Toplicht, boordlichten, heklicht en de bijzondere lichten uit het BPR. Met tabellen per scheepstype en de denkstappen om lichten op het examen goed te lezen.
Een schip lees je in het donker in drie stappen: welke kleuren zie je (rood, groen, wit), hoe staan ze ten opzichte van elkaar, en zijn er extra lichten boven of naast de gewone lichten. Rood is altijd bakboord, groen altijd stuurboord, en een wit licht boven de boordlichten betekent dat het schip op de motor vaart. Met die drie vragen kun je de meeste lichtenvragen op het examen klein vaarbewijs beantwoorden.
De regels staan in hoofdstuk 3 van het Binnenvaartpolitiereglement. Voor een klein schip, korter dan 20 meter, is artikel 3.13 het belangrijkst.
De bouwstenen
| Licht | Kleur | Waar | Zichtbaar over |
|---|---|---|---|
| Toplicht | wit, helder | in de lengteas, boven de boordlichten | van voren en opzij |
| Boordlichten | rood (bakboord), groen (stuurboord) | links en rechts, of samen in één lantaarn op de boeg | van voren tot iets achterlijker dan dwars |
| Heklicht | wit | op het achterschip | van achteren (135°) |
| Rondom schijnend licht | wit of een kleur | zo hoog dat het rondom te zien is | 360° |
Een handig ezelsbruggetje voor de examenplaatjes: zie je rood rechts en groen links, dan komt het schip recht op je af. Zie je alleen rood, dan kijk je tegen de bakboordkant aan en vaart het schip van rechts naar links voor je langs. Zie je alleen wit en laag, dan kijk je vrijwel zeker tegen een heklicht aan.
Kleine motorschepen (art. 3.13 lid 1)
Een klein motorschip mag kiezen uit twee opstellingen:
Variant a - een helder toplicht op dezelfde hoogte als de boordlichten, minstens 1 meter ervoor; - boordlichten naast elkaar, op gelijke hoogte; - een heklicht.
Variant b - een toplicht minstens 1 meter hóger dan de boordlichten; - boordlichten die ook naast elkaar of samen in één lantaarn op de boeg mogen; - een heklicht, maar het toplicht en het heklicht mogen samen vervangen worden door één wit rondom schijnend licht.
Variant b met het witte rondomlicht en een tweekleurenlantaarn op de boeg is wat je op de meeste sloepen en speedboten ziet.
De uitzondering voor kleine, trage bootjes
Een open motorbootje korter dan 7 meter dat niet harder kan dan 13 km/u mag volstaan met één wit rondom schijnend licht (lid 2). Op de Westerschelde staat in artikel 41 van het SRW een vergelijkbare regel, maar daar moet zo'n bootje als het uitvoerbaar is ook boordlichten voeren.
Kleine zeilschepen (art. 3.13 lid 5)
Een klein zeilschip dat alleen zeilt, heeft drie keuzes:
- boordlichten op of bij de boeg en een heklicht;
- een driekleurenlantaarn in de top van de mast, waarin boordlichten en heklicht samen zitten;
- bij een lengte onder 7 meter: één wit rondom schijnend licht, met een tweede wit licht om te tonen als een ander schip nadert.
Let op het verschil met het Rijnvaartpolitiereglement. In het voorbeeldexamen van het CBR vaart een open zeilboot van 8 meter op RPR-gebied met alleen een wit rondomlicht in de mast. Volgens het RPR is dat voldoende voor elk klein zeilschip; in BPR-gebied mag het alleen bij een lengte onder 7 meter. Zulke verschillen tussen BPR en RPR zijn geliefd bij examenmakers.
Het cruciale verschil met een motorschip: een zeilschip voert geen toplicht. Zie je rood en groen zonder wit erboven, dan zeilt het schip.
De klassieker: zeilen én motoren
Dit is een van de meest gestelde examenvragen, ook in het voorbeeldexamen KVB 1. Een zeilschip dat zijn motor gebruikt, geldt als motorschip. 's Nachts voert het dus een toplicht met boordlichten en heklicht, niet de driekleurenlantaarn. Een driekleurenlantaarn in de mast met daaronder een toplicht is géén geldige combinatie voor een klein schip in het BPR. Overdag hoort er een zwarte kegel met de punt naar beneden bij (lid 7).
Grote schepen herkennen
Als recreant moet je vooral grote schepen snel kunnen duiden. De belangrijkste beelden:
| Wat je ziet | Wat het is |
|---|---|
| Eén hoog toplicht, boordlichten ver uit elkaar | Groot motorschip |
| Twee toplichten, de achterste hoger | Groot motorschip (langer), je ziet aan de hoogteverschillen welke kant de boeg op wijst |
| Twee toplichten recht boven elkaar, plus geel heklicht | Motorschip aan de kop van een sleep |
| Drie toplichten in een driehoek met de punt omhoog | Duwstel; achter op de duwboot drie witte heklichten naast elkaar |
| Rood en groen in de top van de mast boven de boordlichten | Groot zeilschip |
| Twee gele snelle flikkerlichten boven elkaar | Snel schip (groot motorschip dat harder kan dan 40 km/u) |
Lichten die iets zeggen over gevaar of beperking
| Wat je ziet | Betekenis | Wat jij doet |
|---|---|---|
| Twee rode rondom lichten boven elkaar | Schip kan niet manoeuvreren | Ruim uitwijken |
| Rood boven wit aan één kant, rood aan de andere kant | Vastgevaren of gezonken schip | Passeren aan de kant van rood boven wit, golfslag beperken |
| Twee groene lichten boven elkaar aan één kant, rood aan de andere | Werkend drijvend werktuig | Passeren aan de groene kant |
| Rood, wit, rood boven elkaar | Beperkt in manoeuvreren door werkzaamheden | Ruim afstand houden |
| Eén, twee of drie blauwe lichten | Brandbare, schadelijke of ontplofbare stoffen | Niet dichterbij dan nodig; bij drie blauwe extra afstand |
| Blauw flikkerlicht | Politie, brandweer of andere toezichthouder | Aanwijzingen opvolgen |
| Groen boven wit rondom | Veerpont | Rekening houden met oversteken |
Overdag hebben veel van deze situaties een dagmerk: twee zwarte bollen voor onmanoeuvreerbaar, bol-ruit-bol voor werkzaamheden, één zwarte bol voor een schip ten anker, en een gele ruit voor een passagiersschip korter dan 20 meter.
Stilliggen en ankeren
Een klein schip dat ten anker ligt, voert één wit rondom schijnend licht op de plek waar het het best te zien is, en overdag een zwarte bol. Een groot schip ten anker voert twee witte lichten: voor hoog, achter lager.
Zo pak je een lichtenvraag aan op het examen
- Tel de witte lichten boven de boordlichten. Geen: zeilschip of klein schip met rondomlicht. Eén: motorschip. Twee boven elkaar: sleepboot. Drie in driehoek: duwstel.
- Kijk naar de boordlichten. Allebei: recht op je af. Alleen rood: bakboordzijde. Alleen groen: stuurboordzijde. Geen: je kijkt van achteren.
- Zoek extra kleuren. Blauw, geel, rood boven elkaar of groen boven wit zeggen iets over lading, snelheid of beperking.
- Vertaal naar je eigen handeling. Moet je uitwijken, mag je passeren, en aan welke kant?
Die laatste stap koppelt lichten aan de voorrangsregels, het onderwerp van voorrangsregels volgens het BPR.
Oefenen
Lichtenvragen leveren in het KVB 1-examen vaak 2 punten op, zoals vraag 4 in het voorbeeldexamen. Het loont dus om ze vlot te kunnen lezen. De lichtenkaarten in Vaarbewijs 1 & 2 Oefenen tonen elke situatie van voren, van achteren en van opzij, zodat je hetzelfde schip uit verschillende hoeken leert herkennen in plaats van één plaatje te onthouden.
KVB 1 en KVB 2: vaarregels, lichten, betonning, geluidsseinen en kaartpassen in korte rondjes.
Download in de App StoreVeelgestelde vragen
Welke lichten voert een klein motorschip 's nachts?
Een toplicht, boordlichten (rood bakboord, groen stuurboord) en een heklicht. Bij de variant met boordlichten op de boeg mag een wit rondom schijnend licht het toplicht én het heklicht vervangen (BPR art. 3.13).
Mag een zeilboot die op de motor vaart een driekleurenlantaarn voeren?
Nee. Wie zeilt en de motor gebruikt, geldt als motorschip en voert de lichten van een motorschip: een toplicht plus boordlichten en heklicht. Overdag hoort daar een zwarte kegel met de punt omlaag bij.
Wat betekent rood boven wit aan één kant en één rood licht aan de andere kant?
Dat is een vastgevaren of gezonken schip. Je passeert aan de kant van rood boven wit, en je beperkt je golfslag.
Bronnen
- Binnenvaartpolitiereglement, hoofdstuk 3 (tekens van schepen) — wetten.overheid.nl (2026-11-20)
- Voorbeeldexamen Klein Vaarbewijs 1 — CBR (2026-11-20)
- Exameneisen KVB1 — CBR (2026-11-20)
- Scheepvaartreglement Westerschelde 1990, art. 41 — wetten.overheid.nl (2026-11-20)