Declino – Latein verstehen

Eindexamen Latijn 2027: Cicero als redenaar, de datum en wat je mag meenemen

Het centraal examen Latijn vwo 2027 gaat over Cicero en ‘de macht van het woord’. Woensdag 19 mei 2027, 9.00–12.00 uur, met woordenboek. Pensum en tips.

Het centraal examen Latijn voor vwo in 2027 gaat over Cicero als redenaar, onder het thema „Maken en breken: de macht van het woord”. Je maakt het op woensdag 19 mei 2027 van 9.00 tot 12.00 uur (eerste tijdvak), met een Latijns woordenboek inclusief grammatica-overzicht. Het pensum bestaat uit passages uit In Catilinam 1, Pro Archia poeta, In Pisonem en De oratore, deels in het Latijn en deels in vertaling.

Wie nu in 6 vwo zit, leest deze teksten waarschijnlijk al in de les. Hieronder staat precies wat er in de syllabus staat, wat dat betekent voor je voorbereiding en wat er na 2027 verandert.

Het pensum 2027 in één overzicht

De syllabus 2027 van het CvTE noemt Cicero als auteur, retorisch proza als genre en vier werken. Passages met een asterisk lees je in vertaling; de andere in het Latijn.

Werk Inhoud van het pensum (selectie) Waarom het past bij het thema
In Catilinam 1 (63 v.Chr.) Catilina moet weg; moordaanslag op Cicero; Rome zelf spreekt Catilina toe Een redevoering als politiek wapen
Pro Archia poeta (62 v.Chr.) Leven van Archias, weerlegging van de aanklacht, de waarde van literatuur en dichters Het woord dat iemand kan redden
In Pisonem (55 v.Chr.) Piso tegenover homo novus Cicero, Piso gehaat en Cicero geliefd, Cicero verdedigt zijn eigen poëzie Het woord dat iemand kan breken
De oratore Aangeboren talent (ingenium), veelzijdigheid van de redenaar, training De theorie achter de praktijk

Daarnaast staan in het pensum vertaalde teksten van andere auteurs over Cicero, onder anderen Plinius en Quintilianus, bijvoorbeeld over Cicero’s dood en zijn reputatie als redenaar. Die gebruik je voor de receptie- en reflectievragen.

Wat er op het examen gevraagd wordt

Het centraal examen gaat over authentieke en vertaalde teksten van één auteur of meerdere auteurs uit hetzelfde genre. Volgens het examenprogramma toetst het domein A (reflectie op klassieke teksten), een deel van domein B (de relatie met latere Europese cultuur) en een deel van domein C (zelfstandige oordeelsvorming). In de praktijk betekent dat: vragen over inhoud, stijl en argumentatie van de pensumteksten, een vertaalopgave en vragen die een verband leggen met latere tijd.

De syllabus bevat ook een minimumlijst: vormen, grammaticale begrippen en literaire termen die je paraat moet hebben. Belangrijk detail: sommige onregelmatige vormen staan op de lijst hoewel je ze in het woordenboek zou kunnen opzoeken. Het CvTE gaat er bij de tijdsinschatting van uit dat je die vormen zonder opzoeken herkent.

Hulpmiddelen: welk woordenboek?

Volgens de Regeling toegestane hulpmiddelen 2027 mag je bij Latijnse taal en cultuur een woordenboek met grammatica-overzicht en alfabetische werkwoordenlijst gebruiken. Als voorbeelden worden Pinkster (Latijn-Nederlands) en het Prisma-woordenboek Latijn-Nederlands met grammatica-overzicht genoemd. Woordenboeken, overzichten en lijsten mogen geen voorbeeldzinnen of toelichting bij de stof bevatten. Telefoons en apps zijn uiteraard niet toegestaan.

De datum en het rooster

Volgens Examenblad is het centraal examen Latijn vwo in het eerste tijdvak op woensdag 19 mei 2027, 9.00–12.00 uur. Drie uur dus, net als in voorgaande jaren. De data van het tweede tijdvak staan in het volledige examenrooster.

Een plan voor de laatste maanden

November – januari: de tekst beheersen. Lees elke pensumpassage minstens twee keer in het Latijn. Maak bij de eerste keer een eigen vertaling, vergelijk die pas daarna met de klassikale vertaling. Noteer per passage in één zin wat Cicero wil bereiken – overtuigen, beschuldigen, verdedigen, prijzen.

Februari – maart: stijl en retorica. Bij retorisch proza gaan veel vragen over stijlmiddelen en hun functie: anafoor, tricolon, retorische vraag, climax, praeteritio. Zoek in elke passage minstens één voorbeeld en schrijf erbij wat het effect is op het publiek in de senaat of de rechtbank.

April: grammatica en vormen. Herhaal de minimumlijst. Bij Cicero kom je veel ablativus absolutus, a.c.i., gerundivum en lange bijzinnen met conjunctivus tegen. Twijfel je over een vorm in je pensumtekst, zoek dan alle mogelijkheden op voordat je kiest. Met Declino kun je een zin uit je bundel fotograferen en per woord alle vormen zien; de vertaling blijft jouw werk.

Mei: examens van eerdere jaren. De auteur verschilt, maar het type vragen herhaalt zich. Oefen met de klok erbij.

Meer over de naamvallen en hun functies volgens de CvTE-minimumlijst lees je in Latijnse naamvallen uitgelegd; een vertaalaanpak stap voor stap staat in Latijn vertalen: een stappenplan.

En daarna? De auteurs tot 2030

De syllabus noemt ook de examenonderwerpen van de komende jaren:

Jaar Auteur(s)
2027 Cicero (retor)
2028 Ovidius
2029 Seneca en een andere auteur
2030 Vergilius

Op langere termijn verandert er meer. SLO heeft op 1 september 2026 vernieuwde examenprogramma’s voor 53 vakken opgeleverd aan het ministerie van OCW, waaronder Latijn en Grieks (VO-raad). De beoogde start is het schooljaar 2029-2030 in leerjaar 4 havo/vwo; leerlingen die dan beginnen, doen twee of drie jaar later examen. Voor iedereen die in 2027 of 2028 examen doet, verandert er dus niets aan het huidige programma.

Veelgemaakte fouten op het examen

  • Inhoud zonder tekstverwijzing. Veel vragen vragen om een Latijns tekstelement als bewijs. Een goed verhaal zonder citaat kost punten.
  • Stijlfiguur zonder functie. „Er staat een tricolon” is een half antwoord; het effect hoort erbij.
  • Vertaling te vrij of te letterlijk. De vertaalopgave beloont nauwkeurigheid in vormen én begrijpelijk Nederlands.
  • Tijd verkeerd verdelen. Begin niet met de moeilijkste vraag; drie uur is snel om.
Declino – Latein verstehen

Fotografeer een zin uit je lesboek, tik op een woord en zie elke vorm die het kan zijn.

Download in de App Store

Veelgestelde vragen

Welke auteur komt op het eindexamen Latijn 2027?

Cicero, in het genre retorisch proza. Het thema is ‘Maken en breken: de macht van het woord’, met passages uit In Catilinam 1, Pro Archia poeta, In Pisonem en De oratore.

Wanneer is het eindexamen Latijn 2027?

Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo in het eerste tijdvak is op woensdag 19 mei 2027 van 9.00 tot 12.00 uur.

Welk woordenboek mag je gebruiken bij het examen Latijn?

Een Latijns woordenboek met grammatica-overzicht en alfabetische werkwoordenlijst, bijvoorbeeld Pinkster of het Prisma-woordenboek Latijn-Nederlands. Voorbeeldzinnen of toelichting mogen er niet in staan.

Bronnen

  1. Latijnse taal en cultuur vwo – syllabus centraal examen 2027 (versie 2) — College voor Toetsen en Examens (2025-07-01)
  2. Latijnse taal en cultuur vwo 2027 – examenrooster — Examenblad (2026-11-20)
  3. Regeling toegestane hulpmiddelen voor de centrale examens vo 2027 (Stcrt. 2025, 22373) — Staatscourant (2025-07-02)
  4. 53 nieuwe examenprogramma’s voor bovenbouw vo definitief — VO-raad (2026-09-02)

Meer artikelen