Kaartblok – klaverjas score

Klaverjasvarianten per regio: Utrechts, Leids, kraken en de Jass-familie

Utrechts (verplicht spelen), Leids (bieden), kraken (verdubbelen) en verwante spellen als kruisjassen: wat is wat en wat verandert aan de telling?

Klaverjassen verschilt per regio vooral in hoe troef wordt bepaald. Bij klassiek wordt troef omgedraaid, bij vrij kiest de speler die speelt, bij Utrechts moet de speler links van de gever spelen, bij Leids wordt er geboden zoals bij bridge, en bij kraken kan de tegenpartij het spel verdubbelen. Daarnaast verschilt de troefplicht: Rotterdams of Amsterdams. De kaartwaarden en de basistelling van 162 blijven in al deze varianten gelijk, behalve bij kraken (vermenigvuldigen) en bij bieden (hogere lat voor nat).

Wie in een andere stad of club aanschuift, komt al die varianten tegen – vaak zonder dat iemand ze een naam geeft. Hieronder een overzicht, zodat je weet waar je naar moet vragen.

Overzicht van de manieren om troef te bepalen

Variant Hoe troef wordt bepaald Effect op de telling
Klassiek Troef wordt omgedraaid; eerste spel altijd klaveren Geen
Vrij / dealer eerst Gever mag eerst kiezen of passen; past iedereen, dan moet de gever Geen
Utrechts / verplicht spelen Voorhand (links van de gever) moet spelen Geen
Leids Bieden in bridge-stijl Elk bod boven 1 verhoogt de nat-grens met 10
Kraken Verdubbelen, terugverdubbelen, eventueel nog eens Spel telt ×2, ×4 of ×8
Schoppen dubbel Is schoppen troef, dan tellen de kaartpunten dubbel ×2 bij schoppen

Bron: de beschrijvingen op Wikipedia en pagat.com.

Klassiek: de omgedraaide troef

In de klassieke vorm bepaalt een omgedraaide kaart de troef, en volgens Wikipedia is in het eerste spel klaveren altijd troef. Je ziet dit tegenwoordig minder, omdat veel spelers het te veel geluk vinden.

Vrij kiezen, met een verplichting

Het oude wedstrijdreglement van de Nederlandse Klaverjas Federatie beschrijft een vrije keuze: de gever kijkt als eerste en zegt 'ik speel' (met de troefkleur) of 'ik pas'. Past hij, dan legt hij zijn kaarten blind terug en kijkt de volgende. Past iedereen, dan is de gever verplicht te spelen. Het reglement verbiedt bovendien andere uitdrukkingen dan 'ik speel' en 'ik pas', omdat een afwijkende formulering je maat informatie kan geven.

Pagat.com beschrijft dezelfde opzet onder de naam 'dealer first'.

Utrechts: verplicht spelen

Bij Utrechts moet de speler links van de gever spelen. Er wordt niet gepast. Het voordeel: elk spel wordt gespeeld, er gaat geen tijd verloren aan passen. Het nadeel: soms moet iemand spelen met een slechte kaart, en de kans op nat is groter. Wikipedia noemt ook een vorm waarbij troef willekeurig wordt omgedraaid als iedereen past.

Voor de telling verandert er niets; voor het spel veel. In Wanneer ben je nat? lees je waarom die verplichting zwaar kan wegen.

Leids: bieden

Volgens Wikipedia wordt bij Leids klaverjassen troef bepaald door te bieden zoals bij bridge, met schoppen als hoogste kleur, dan harten, ruiten en klaveren. Elk bod boven 1 verhoogt de grens voor nat met 10 punten. Wie dus 3 biedt, moet 20 punten meer halen dan normaal. Leids wordt volgens dezelfde bron meestal met Rotterdamse regels gespeeld.

Dit is de variant die de telling het meest verandert. Op papier moet je per spel ook het bod noteren; anders weet je achteraf niet meer of iemand nat was.

Kraken: verdubbelen

Bij kraken kan de tegenpartij 'kraak' zeggen als ze denkt dat de spelende partij het niet haalt. De punten van dat spel tellen dan dubbel. De spelende partij kan terugkraken (rekraak, ×4), en in sommige gezelschappen nog eens (×8). Pagat.com noemt een kraakversie die 16 spellen duurt, waarin iedereen vier keer geeft.

Kraken maakt het spel spannender, maar ook riskanter: één verkeerde inschatting kan een hele avond bepalen.

Verwante spellen in andere regio's

Klaverjassen is de bekendste van een hele familie. Pagat.com noemt in een overzicht van Nederlandse kaartspellen onder meer:

  • Kruisjassen in het oosten van Nederland: zonder bieden, troef is de onderste kaart, zonder roem in de basisvorm, en de telling gaat in spelpunten tot 11.
  • Boonaken ten oosten van Leiden.
  • Staekske Rape in Maastricht.
  • Rikken in Noord-Brabant (een ander soort spel, uit de Boston-familie).

Buiten Nederland zijn de verwanten Belote (Frankrijk) en Jass (Zwitserland). Jass heeft een vergelijkbare kaartwaardering – boer 20, negen 14 in de troef – maar volgens pagat.com een ander totaal (157 bij de Schieber) en een eigen schrijfwijze op een krijtbord.

Wat betekent dit voor de score?

Voor gewone varianten (klassiek, vrij, Utrechts, Rotterdams/Amsterdams) blijft de telling 162 plus roem, met dezelfde nat-regel. Voor Leids en kraken moet je per spel iets extra's bijhouden: het bod of de vermenigvuldiging.

In Kaartblok kies je Rotterdams, Amsterdams of huisregels; Leids bieden en kraken zijn geen ingebouwde telvarianten. Speel je die, houd dan het bod of de factor apart bij. Voor de standaardtelling, zie Klaverjassen punten tellen.

Kaartblok – klaverjas score

Roem, nat en pit vanzelf uitgerekend – Rotterdams, Amsterdams of volgens jullie huisregels.

Download in de App Store

Veelgestelde vragen

Wat is Utrechts klaverjassen?

Een manier van troef bepalen waarbij de speler links van de gever moet spelen: hij kiest troef en kan niet passen. Wikipedia noemt het ook 'verplicht spelen'.

Wat betekent kraken bij klaverjassen?

Bij kraken kan de tegenpartij het spel verdubbelen (kraak), de spelende partij kan terugverdubbelen (rekraak) en soms nog eens. De punten van dat spel tellen dan 2, 4 of 8 keer.

Bronnen

  1. Klaverjassen – biedsystemen en regionale verschillen — Wikipedia
  2. Klaverjassen – Trump-choosing variants (Utrecht, Kraken) — pagat.com
  3. Card games in the Netherlands — pagat.com (2024-12-23)
  4. Kruisjassen — pagat.com (2024-11-08)
  5. Schieber Jass — pagat.com (2026-10-01)
  6. Gouden Boekje – art. 5–6 (troef kiezen, gever verplicht) — Nederlandse Klaverjas Federatie

Meer artikelen